{"id":1010,"date":"2024-02-05T09:20:28","date_gmt":"2024-02-05T08:20:28","guid":{"rendered":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1010"},"modified":"2024-02-08T10:17:59","modified_gmt":"2024-02-08T09:17:59","slug":"slad-weglowy-co-warto-o-nim-wiedziec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1010","title":{"rendered":"\u015alad w\u0119glowy \u2013 co warto o nim wiedzie\u0107?"},"content":{"rendered":"\n<p><\/p>\n\n\n\n<p>\u015aLAD W\u0118GLOWY A ZMIANY KLIMATU<\/p>\n\n\n\n<p>\u015alad w\u0119glowy sta\u0142 si\u0119 kluczowym wska\u017anikiem w globalnej&nbsp;<strong>strategii walki ze zmianami klimatycznymi<\/strong>. Ide\u0105 jego szacowania jest identyfikacja i ocena ilo\u015bci gaz\u00f3w cieplarnianych emitowanych w wyniku m.in. spalania paliw kopalnych w aktywno\u015bci cz\u0142owieka.&nbsp;&nbsp;Ten instrument pomiarowy umo\u017cliwia przedsi\u0119biorstwom i organizacjom, zrozumienie ich wp\u0142ywu na \u015brodowisko, co staje si\u0119 fundamentem podejmowania zr\u00f3wnowa\u017conych decyzji i dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu&nbsp;&nbsp;minimalizowanie negatywnego wp\u0142ywu dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka na \u015brodowisko.&nbsp;<strong>Okre\u015blenie \u015bladu w\u0119glowego opiera si\u0119 na estymacji emisji<\/strong>&nbsp;w ca\u0142ym cyklu \u017cycia np. produktu, uwzgl\u0119dniaj\u0105c ka\u017cdy etap: produkcj\u0119, transport, u\u017cytkowanie i utylizacj\u0119. Takie podej\u015bcie pozwala na kompleksow\u0105 ocen\u0119 i identyfikacj\u0119 obszar\u00f3w, gdzie mo\u017cliwe s\u0105 efektywne redukcje emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. Obliczenia wspierane przez zaawansowane technologie, takie jak analizy modelowania i symulacyjne, s\u0105 kluczowe dla osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u015awiadomo\u015b\u0107 \u015bladu w\u0119glowego<\/strong>&nbsp;staje si\u0119 wa\u017cnym elementem strategii przedsi\u0119biorstw czy miast d\u0105\u017c\u0105cych do redukcji swojego wp\u0142ywu na klimat, zyskuj\u0105c tak\u017ce na znaczeniu w oczach konsument\u00f3w oraz mieszka\u0144c\u00f3w. Wdra\u017canie zr\u00f3wnowa\u017conych praktyk opartych na wynikach oceny \u015bladu w\u0119glowego jest nie tylko korzystne dla \u015brodowiska, ale tak\u017ce przyczynia si\u0119 do osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w globalnych zwi\u0105zanych ze zmianami klimatycznymi. W efekcie, szacowanie \u015bladu w\u0119glowego wyznacza kierunek dzia\u0142a\u0144, inspiruj\u0105c do innowacji technologicznych, efektywnego zarz\u0105dzania zasobami oraz wsp\u00f3\u0142pracy globalnej w d\u0105\u017ceniu do bardziej zr\u00f3wnowa\u017conej przysz\u0142o\u015bci i przeciwdzia\u0142aniu zmianom klimatycznym.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>CZYM JEST \u015aLAD W\u0118GLOWY?<\/p>\n\n\n\n<p>\u015alad w\u0119glowy jest najbardziej adekwatn\u0105 jednostk\u0105 do pomiaru wp\u0142ywu dzia\u0142alno\u015bci cz\u0142owieka na \u015brodowisko naturalne, a w szczeg\u00f3lno\u015bci na zmiany klimatu. Wed\u0142ug&nbsp;&nbsp;teorii, to&nbsp;<strong>suma antropogenicznych gaz\u00f3w cieplarnianych<\/strong>&nbsp;emitowanych w okre\u015blonym czasie, w wyniku spalania paliw kopalnych, wyra\u017cona w tonach lub kilogramach ekwiwalentu CO2. W ramach&nbsp;<strong>Protoko\u0142u z Kioto<\/strong>uwzgl\u0119dniono i zdefiniowano sze\u015b\u0107 gaz\u00f3w cieplarnianych. S\u0105 to: dwutlenek w\u0119gla (CO2), metan (CH4), podtlenek azotu (N2O), fluorow\u0119glowodory (HFC), perfluorow\u0119glowodory (PFC) i sze\u015bciofluorek siarki (SF6). Ze wzgl\u0119du na kr\u00f3tk\u0105 \u017cywotno\u015b\u0107 w atmosferze, para wodna, uwa\u017cana za najpowszechniejszy gaz cieplarniany, nie zosta\u0142a uwzgl\u0119dniona w protokole.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015aLAD W\u0118GLOWY A EFEKT CIEPLARNIANY<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Efekt cieplarniany<\/strong>&nbsp;to zjawisko zwi\u0105zane z zatrzymywaniem ciep\u0142a w atmosferze. W naturalny spos\u00f3b, atmosfera Ziemi pe\u0142ni funkcj\u0119 izolatora, pozwalaj\u0105c na przepuszczanie promieniowania s\u0142onecznego, ale jednocze\u015bnie utrudniaj\u0105c ucieczk\u0119 ciep\u0142a z powierzchni planety do kosmosu. Efekt cieplarniany jest niezb\u0119dny dla utrzymania odpowiedniej temperatury na Ziemi, dzi\u0119ki czemu \u017cycie mo\u017ce istnie\u0107. Jednak\u017ce, dzia\u0142alno\u015b\u0107 cz\u0142owieka doprowadzi\u0142a do wzrostu st\u0119\u017cenia gaz\u00f3w cieplarnianych, co wzmocni\u0142o ten efekt, prowadz\u0105c do globalnego ocieplenia. Gazy cieplarniane to substancje, kt\u00f3re absorbuj\u0105 i emituj\u0105 promieniowanie podczerwone w zakresie fal elektromagnetycznych. To w\u0142a\u015bnie one s\u0105 odpowiedzialne za zatrzymywanie ciep\u0142a w atmosferze.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015aLAD W\u0118GLOWY A GAZY CIEPLARNIANE<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Poni\u017cej kilka kluczowych gaz\u00f3w cieplarnianych oraz ich wp\u0142yw na \u015blad w\u0119glowy:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Dwutlenek W\u0119gla<\/strong>&nbsp;(CO2):<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0179r\u00f3d\u0142a: Spalanie paliw kopalnych (w\u0119giel, gaz, ropa naftowa), deforestacja, procesy przemys\u0142owe.\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wp\u0142yw: Dwutlenek w\u0119gla jest g\u0142\u00f3wnym gazem cieplarnianym, odpowiadaj\u0105cym za oko\u0142o 76% globalnych emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. Jego d\u0142ugotrwa\u0142e zatrzymywanie w atmosferze przyczynia si\u0119 do globalnego ocieplenia.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Metan&nbsp;<\/strong>(CH4):<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0179r\u00f3d\u0142a: hodowla byd\u0142a, produkcja i transport ropy i gazu, procesy fermentacji w przemy\u015ble spo\u017cywczym, gospodarka odpadami organicznymi, w tym sk\u0142adowanie \u015bmieci.\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wp\u0142yw: Metan jest ponad 25 razy bardziej efektywnym gazem cieplarnianym ni\u017c dwutlenek w\u0119gla w ci\u0105gu 100 lat. Jednak w kr\u00f3tszej perspektywie (np. 20 lat), jego wp\u0142yw jest znacznie wi\u0119kszy.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p><strong>Ozon&nbsp;<\/strong>(O3):<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0179r\u00f3d\u0142a: Formuje si\u0119 w wyniku reakcji chemicznych gaz\u00f3w zanieczyszczaj\u0105cych, takich jak tlenki azotu i zwi\u0105zki organiczne.\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wp\u0142yw: Ozon w ni\u017cszych warstwach atmosfery dzia\u0142a jako gaz cieplarniany, ale w wy\u017cszych warstwach, w stratosferze, pe\u0142ni rol\u0119 ochronn\u0105, blokuj\u0105c szkodliwe promieniowanie s\u0142oneczne.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Podtlenek Azotu<\/strong>&nbsp;(N2O):<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0179r\u00f3d\u0142a: Uprawy rolnicze, spalanie paliw kopalnych, procesy przemys\u0142owe.\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wp\u0142yw: Podtlenek azotu jest silnym gazem cieplarnianym, o ponad 200-krotnie wi\u0119kszym potencjale w stosunku do dwutlenku w\u0119gla w ci\u0105gu 100 lat.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Gazy Fluorowane:<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u0179r\u00f3d\u0142a: Produkowane sztucznie substancje chemiczne, takie jak fluorowani w\u0119glowodory, u\u017cywane w przemy\u015ble ch\u0142odniczym, elektronice i innych sektorach.\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Wp\u0142yw: Chocia\u017c stanowi\u0105 mniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 emisji, ich potencja\u0142 do zatrzymywania ciep\u0142a jest znaczny, a niekt\u00f3re z nich s\u0105 bardzo trwa\u0142e w atmosferze.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wp\u0142yw gaz\u00f3w cieplarnianych na \u015blad w\u0119glowy jest mierzony w jednostkach ekwiwalentu CO2, kt\u00f3re uwzgl\u0119dniaj\u0105 r\u00f3\u017cnice w potencjale do zatrzymywania ciep\u0142a. Zrozumienie roli poszczeg\u00f3lnych gaz\u00f3w cieplarnianych jest kluczowe dla skutecznych dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu redukcj\u0119 emisji i \u0142agodzenie skutk\u00f3w zmian klimatycznych. Wsp\u00f3\u0142czesne badania nad klimatologi\u0105 i nauki o \u015brodowisku koncentruj\u0105 si\u0119 na poszukiwaniu rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re pomog\u0105&nbsp;<strong>zminimalizowa\u0107 wp\u0142yw tych gaz\u00f3w na \u015brodowisko i zapewni\u0107 zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j<\/strong>&nbsp;naszej planety. Emisje gaz\u00f3w cieplarnianych maj\u0105 szerokie spektrum skutk\u00f3w, zar\u00f3wno na \u015brodowisko naturalne, jak i ludzkie zdrowie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>SKUTKI EMISJI GAZ\u00d3W CIEPLARNIANYCH<\/p>\n\n\n\n<p>Poni\u017cej g\u0142\u00f3wne skutki emisji gaz\u00f3w cieplarnianych:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\" type=\"1\" start=\"1\">\n<li>Globalne ocieplenie: Emisje gaz\u00f3w cieplarnianych przyczyniaj\u0105 si\u0119 do zatrzymywania promieniowania s\u0142onecznego w atmosferze, co prowadzi do globalnego ocieplenia klimatu. To zjawisko wp\u0142ywa na temperatury powierzchni Ziemi, prowadz\u0105c do wzrostu \u015brednich temperatur, zmian w cyklach klimatycznych i ekstremalnych zjawisk atmosferycznych.<\/li>\n\n\n\n<li>Zmiany klimatyczne: Emisje gaz\u00f3w cieplarnianych s\u0105 g\u0142\u00f3wnym czynnikiem zmian klimatycznych. Te zmiany obejmuj\u0105 ekstremalne zjawiska atmosferyczne, takie jak intensywne burze, powodzie, susze i wzrost poziomu morza. Zmieniaj\u0105cy si\u0119 klimat wp\u0142ywa na ekosystemy, gatunki zwierz\u0105t i ro\u015blin, a tak\u017ce na dost\u0119pno\u015b\u0107 wody i \u017cywno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li>Topnienie lodowc\u00f3w i lodu morskiego: Wzrost temperatury atmosferycznej przyczynia si\u0119 do topnienia lodowc\u00f3w i lodu morskiego, co prowadzi do podnoszenia poziomu morza. Topnienie lod\u00f3w kontynentalnych mo\u017ce mie\u0107 dalekosi\u0119\u017cne konsekwencje dla obszar\u00f3w przybrze\u017cnych i wysp, a tak\u017ce dla ludzi i zwierz\u0105t, kt\u00f3re zale\u017c\u0105 od tych obszar\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li>Oceaniczne zakwaszenie: Dwutlenek w\u0119gla emitowany do atmosfery cz\u0119\u015bciowo rozpuszcza si\u0119 w wodzie, tworz\u0105c kwas w\u0119glowy. To zjawisko prowadzi do zakwaszania ocean\u00f3w, co ma szereg negatywnych skutk\u00f3w dla organizm\u00f3w morskich, w tym korali, ma\u0142\u017cy i innych organizm\u00f3w z wapiennych struktur.<\/li>\n\n\n\n<li>Utrata bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci: Zmiany klimatyczne i inne skutki emisji gaz\u00f3w cieplarnianych mog\u0105 prowadzi\u0107 do utraty bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. Niekt\u00f3re gatunki zwierz\u0105t i ro\u015blin mog\u0105 mie\u0107 trudno\u015bci w dostosowaniu si\u0119 do szybko zmieniaj\u0105cych si\u0119 warunk\u00f3w \u015brodowiskowych, co zwi\u0119ksza ryzyko ich wymarcia.<\/li>\n\n\n\n<li>Zmiany w rolnictwie: Wzrost temperatury i zmienno\u015b\u0107 klimatyczna wp\u0142ywaj\u0105 na plony i jako\u015b\u0107 upraw, co ma konsekwencje dla produkcji \u017cywno\u015bci. Niekt\u00f3re regiony mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 mniej odpowiednie do tradycyjnych form rolnictwa, co zwi\u0119ksza ryzyko niedoboru \u017cywno\u015bci.<\/li>\n\n\n\n<li>Zmiany w dost\u0119pie do wody: Zmiany klimatyczne wp\u0142ywaj\u0105 na cykle wodne, co mo\u017ce prowadzi\u0107 do zmniejszenia dost\u0119pno\u015bci wody zwi\u0119kszaj\u0105c ryzyka wyst\u0105pienia susz. To z kolei ma wp\u0142yw na rolnictwo, dost\u0119pno\u015b\u0107 wody pitnej i funkcjonowanie ekosystem\u00f3w wodnych.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p>GAZY CIEPLARNIANE A ZDROWIE<\/p>\n\n\n\n<p>Zdrowotne skutki &#8211; wzrost temperatury sprzyja rozwojowi chor\u00f3b przenoszonych przez wektory, takich jak malaryczny komar. Ekstremalne zjawiska atmosferyczne i zmiany w dost\u0119pie do \u017cywno\u015bci mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142ywa\u0107 na zdrowie ludzi.<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystkie te skutki wykazuj\u0105, \u017ce emisje gaz\u00f3w cieplarnianych maj\u0105 powa\u017cne konsekwencje dla \u015brodowiska naturalnego, klimatu i ludzkiego zdrowia. Dlatego tak&nbsp;<strong>wa\u017cny jest sta\u0142y monitoring emisji<\/strong>. Podejmowanie dzia\u0142a\u0144 w celu ograniczenia tych emisji staje si\u0119 kluczowym elementem globalnych wysi\u0142k\u00f3w na rzecz zr\u00f3wnowa\u017conego \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SladWeglowy_01-1024x576.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1011\" srcset=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SladWeglowy_01-1024x576.jpg 1024w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SladWeglowy_01-300x169.jpg 300w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SladWeglowy_01-768x432.jpg 768w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SladWeglowy_01-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/SladWeglowy_01-2048x1152.jpg 2048w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>JAK MIERZY\u0106 \u015aLAD W\u0118GLOWY?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Analiza \u015bladu w\u0119glowego wymaga zastosowania specjalnych metod pomiaru, kt\u00f3re obejmuj\u0105 pe\u0142ny cykl \u017cycia danego produktu lub us\u0142ugi. Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne podej\u015bcia do pomiaru \u015bladu w\u0119glowego, ale najcz\u0119\u015bciej stosowanym jest tzw.&nbsp;<strong>analiza cyklu \u017cycia<\/strong>&nbsp;(LCA &#8211; Life Cycle Assessment). Analiza cyklu \u017cycia bada wszystkie etapy \u017cycia danego produktu lub us\u0142ugi, pocz\u0105wszy od pozyskania surowc\u00f3w, poprzez produkcj\u0119, transport, u\u017cytkowanie, a\u017c po utylizacj\u0119. W ka\u017cdym z tych etap\u00f3w uwzgl\u0119dnia si\u0119 emisje gaz\u00f3w cieplarnianych oraz inne aspekty \u015brodowiskowe, takie jak zu\u017cycie wody czy zu\u017cycie energii. \u015alad w\u0119glowy obejmuje&nbsp;<strong>trzy g\u0142\u00f3wne zakresy<\/strong>, kt\u00f3re s\u0105 u\u017cywane do okre\u015blenia pe\u0142nego wp\u0142ywu emisji gaz\u00f3w cieplarnianych zwi\u0105zanych z danym produktem, us\u0142ug\u0105 lub organizacj\u0105. Te trzy zakresy zosta\u0142y zdefiniowane przez organizacj\u0119&nbsp;<strong>Greenhouse Gas Protocol<\/strong>&nbsp;(Protok\u00f3\u0142 Gaz\u00f3w Cieplarnianych) i obejmuj\u0105:<\/p>\n\n\n\n<p>Zakres 1 (Scope 1):&nbsp;<strong>Emisje bezpo\u015brednie<\/strong>. Obejmuje bezpo\u015brednie emisje gaz\u00f3w cieplarnianych, kt\u00f3re s\u0105 wynikiem dzia\u0142a\u0144 organizacji lub przedsi\u0119biorstwa. Przyk\u0142ady to emisje z proces\u00f3w produkcyjnych, spalania paliw w zak\u0142adach, pojazdach firmowych, itp.<\/p>\n\n\n\n<p>Zakres 2 (Scope 2):&nbsp;<strong>Emisje po\u015brednie<\/strong>&nbsp;zwi\u0105zane z zu\u017cyciem energii. Obejmuje emisje gaz\u00f3w cieplarnianych powsta\u0142e w wyniku produkcji energii zu\u017cywanej przez organizacj\u0119. Przyk\u0142adowo, emisje z elektrowni, z kt\u00f3rej pochodzi energia elektryczna zu\u017cywana przez firm\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Zakres 3 (Scope 3):&nbsp;<strong>Emisje poza zakresem organizacji<\/strong>, ale zwi\u0105zane z jej dzia\u0142alno\u015bci\u0105. Obejmuje wszystkie pozosta\u0142e po\u015brednie emisje gaz\u00f3w cieplarnianych zwi\u0105zane z dan\u0105 organizacj\u0105, ale poza zakresem jej bezpo\u015bredniej kontroli. Przyk\u0142ady to emisje zwi\u0105zane z \u0142a\u0144cuchem dostaw, podr\u00f3\u017cami s\u0142u\u017cbowymi, zu\u017cyciem produkt\u00f3w przez konsument\u00f3w itp.<\/p>\n\n\n\n<p>Wprowadzenie podzia\u0142u na te trzy zakresy pozwala na pe\u0142niejsze zrozumienie&nbsp;<strong>pe\u0142nego wp\u0142ywu organizacji na emisje gaz\u00f3w cieplarnianych<\/strong>. Dzia\u0142y te pomagaj\u0105 w identyfikacji obszar\u00f3w, w kt\u00f3rych mo\u017cna podejmowa\u0107 dzia\u0142ania w celu redukcji emisji oraz oceny zr\u00f3wnowa\u017conego zarz\u0105dzania wp\u0142ywem na klimat. Wiele organizacji skupia si\u0119 na redukcji emisji we wszystkich trzech zakresach, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 bardziej kompleksowe cele zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;JAKIE S\u0104 \u0179R\u00d3D\u0141A EMISJI CO2?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Aby zminimalizowa\u0107 \u015blad w\u0119glowy, konieczne jest zidentyfikowanie g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3de\u0142 emisji dwutlenku w\u0119gla. Przegl\u0105daj\u0105c r\u00f3\u017cne sektory dzia\u0142alno\u015bci ludzkiej, mo\u017cemy zidentyfikowa\u0107 kluczowe obszary, na kt\u00f3rych skupienie przyniesie najwi\u0119ksze efekty.<\/p>\n\n\n\n<p>Energetyka<\/p>\n\n\n\n<p>Jednym z najwi\u0119kszych \u017ar\u00f3de\u0142 emisji dwutlenku w\u0119gla jest&nbsp;<strong>sektor energetyczny<\/strong>. Tradycyjne \u017ar\u00f3d\u0142a energii, takie jak spalanie w\u0119gla, ropy naftowej i gazu, generuj\u0105 ogromne ilo\u015bci CO2. Energetyka to 75-80% globalnych emisji CO2 pochodzi z sektora energetycznego, g\u0142\u00f3wnie z spalania paliw kopalnych do produkcji energii elektrycznej i cieplnej. Przej\u015bcie na odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142a energii, takie jak energia s\u0142oneczna, wiatrowa czy geotermalna, jest kluczowe dla redukcji \u015bladu w\u0119glowego w tym sektorze. Inwestycje w rozw\u00f3j technologii magazynowania energii, a tak\u017ce poprawa efektywno\u015bci energetycznej, mog\u0105 znacznie przyczyni\u0107 si\u0119 do ograniczenia emisji.<\/p>\n\n\n\n<p>Transport<\/p>\n\n\n\n<p>Sektor transportu jest kolejnym znacz\u0105cym \u017ar\u00f3d\u0142em emisji dwutlenku w\u0119gla. Samochody, samoloty, statki i inne \u015brodki transportu nap\u0119dzane tradycyjnymi paliwami kopalnymi generuj\u0105 oko\u0142o 15-20% globalnych emisji gaz\u00f3w cieplarnianych, w tym CO2, metan i tlenek azotu, g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zanych z spalaniem paliw transportowych. Wprowadzenie pojazd\u00f3w elektrycznych, rozw\u00f3j transportu publicznego, a tak\u017ce promowanie bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych form podr\u00f3\u017cy, takich jak rower czy piesze spacery, s\u0105 kluczowe dla zmniejszenia wp\u0142ywu transportu na \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n<p>Przemys\u0142<\/p>\n\n\n\n<p>Produkcja d\u00f3br konsumpcyjnych i przemys\u0142 ci\u0119\u017cki r\u00f3wnie\u017c odpowiadaj\u0105 za znaczne emisje dwutlenku w\u0119gla (oko\u0142o 20-25% globalnych emisji, zar\u00f3wno bezpo\u015brednich (z proces\u00f3w przemys\u0142owych) jak i po\u015brednich (z produkcji energii zu\u017cywanej przez ten sektor). W tym sektorze kluczowe s\u0105 innowacje technologiczne, zmiana modelu produkcji na bardziej efektywny i ekologiczny, a tak\u017ce promowanie recyklingu i minimalizacji odpad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Rolnictwo<\/p>\n\n\n\n<p>Systemy rolnicze, zw\u0142aszcza hodowla zwierz\u0105t, generuj\u0105 du\u017ce i oko\u0142o 10-15% globalnych emisji gaz\u00f3w cieplarnianych, g\u0142\u00f3wnie w postaci metanu z proces\u00f3w trawienia prze\u017cuwaczy i fermentacji organicznych odpad\u00f3w rolniczych. Procesy zwi\u0105zane z produkcj\u0105 paszy, emisje zwi\u0105zane z trawieniem zwierz\u0105t i zu\u017cycie energii w rolnictwie to obszary, na kt\u00f3rych mo\u017cna skoncentrowa\u0107 si\u0119 w celu zmniejszenia wp\u0142ywu rolnictwa na \u015blad w\u0119glowy. Wyb\u00f3r diety opartej na ro\u015blinach, ograniczenie marnotrawstwa \u017cywno\u015bci, a tak\u017ce wspieranie lokalnych producent\u00f3w mog\u0105 pom\u00f3c w redukcji \u015bladu w\u0119glowego zwi\u0105zanej z \u017cywno\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>\u017bYWNO\u015a\u0106 A \u015aLAD W\u0118GLOWY<\/p>\n\n\n\n<p>Produkcja&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Produkcja \u017cywno\u015bci to obszar, kt\u00f3ry znacznie wp\u0142ywa na globalny \u015blad w\u0119glowy. Procesy zwi\u0105zane z upraw\u0105 ro\u015blin, hodowl\u0105 zwierz\u0105t, produkcj\u0105 nawoz\u00f3w, pestycyd\u00f3w i transportem \u017cywno\u015bci generuj\u0105 du\u017ce ilo\u015bci emisji dwutlenku w\u0119gla. W przypadku hodowli zwierz\u0105t, emisje zwi\u0105zane z trawieniem zwierz\u0105t oraz produkcj\u0105 i transportem paszy s\u0105 szczeg\u00f3lnie istotne.<\/p>\n\n\n\n<p>Dieta i konsumpcja<\/p>\n\n\n\n<p>Dieta i konsumpcyjne nawyki maj\u0105 bezpo\u015bredni wp\u0142yw na indywidualny \u015blad w\u0119glowy. Dieta bogata w produkty mi\u0119sne, zw\u0142aszcza czerwone mi\u0119so, generuje niepor\u00f3wnywalnie wi\u0119ksze emisje ni\u017c dieta ro\u015blinna. Wyb\u00f3r lokalnych i sezonowych produkt\u00f3w, ograniczenie marnotrawstwa \u017cywno\u015bci oraz zmniejszenie konsumpcji mi\u0119sa to dzia\u0142ania, kt\u00f3re mog\u0105 w znacznym stopniu zredukowa\u0107 nasz destrukcyjny wp\u0142yw na \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n<p>Redukcja emisji i zatrzymanie globalnego ocieplenia wymaga wsp\u00f3lnych dzia\u0142a\u0144 na skal\u0119 globaln\u0105, zar\u00f3wno na poziomie jednostek, spo\u0142eczno\u015bci, przedsi\u0119biorstw, jak i pa\u0144stw. Dzia\u0142ania jednostki, cho\u0107 wa\u017cne, same w sobie nie s\u0105 w stanie zatrzyma\u0107 globalnego ocieplenia.&nbsp;<strong>\u015awiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczna<\/strong>&nbsp;odgrywa o tyle istotn\u0105 rol\u0119,&nbsp;&nbsp;\u017ce to decyzj\u0105 indywidualnych mieszka\u0144c\u00f3w podejmowane s\u0105 kluczowe wybory polityczne. Jednostki nie mog\u0105 by\u0107 obci\u0105\u017cone odpowiedzialno\u015bci\u0105 za&nbsp;&nbsp;globalny stan klimatu. Osi\u0105gni\u0119cie tego celu, jakim jest&nbsp;<strong>zatrzymanie globalnego ocieplenia<\/strong>,&nbsp;&nbsp;wymaga koordynacji dzia\u0142a\u0144 na wielu poziomach:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u015aLAD W\u0118GLOWY A LEGISLACJA<\/p>\n\n\n\n<p>Regulacje prawne odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 w redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych i osi\u0105gni\u0119ciu cel\u00f3w zwi\u0105zanych z ochron\u0105 klimatu, tworz\u0105 ramy prawne i ekonomiczne, kt\u00f3re kszta\u0142tuj\u0105 dzia\u0142ania, pa\u0144stw,&nbsp;&nbsp;przedsi\u0119biorstw i spo\u0142ecze\u0144stwa w kierunku bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych praktyk:<\/p>\n\n\n\n<p>Normy emisji: Wprowadzenie norm emisji okre\u015bla maksymalne dopuszczalne ilo\u015bci gaz\u00f3w cieplarnianych emitowanych przez r\u00f3\u017cne sektory gospodarki. Takie normy obejmuj\u0105 zar\u00f3wno sektor przemys\u0142owy, transport, energetyk\u0119, jak i inne dziedziny. Dzia\u0142aj\u0105 one jako instrument regulacyjny, zobowi\u0105zuj\u0105c podmioty do ograniczania swoich emisji.<\/p>\n\n\n\n<p>Systemy handlu emisjami (ETS): Wiele kraj\u00f3w i region\u00f3w wprowadzi\u0142o systemy handlu emisjami, w ramach kt\u00f3rych emitentom przypisuje si\u0119 limity emisji, a nast\u0119pnie umo\u017cliwia si\u0119 handel przydzielonymi kwotami emisji. To narz\u0119dzie ekonomiczne stymuluje przedsi\u0119biorstwa do ograniczania emisji, a jednocze\u015bnie pozwala na elastyczne dostosowywanie si\u0119 do wymog\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Pobieranie op\u0142at za emisje: Wprowadzenie op\u0142at lub podatk\u00f3w na emisje gaz\u00f3w cieplarnianych sk\u0142ania firmy do redukcji swojego wp\u0142ywu na klimat, poprzez zwi\u0119kszenie koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z emisjami. To narz\u0119dzie mo\u017ce by\u0107 skuteczne w motywowaniu przedsi\u0119biorstw do inwestowania w bardziej zr\u00f3wnowa\u017cone praktyki.<\/p>\n\n\n\n<p>Wsparcie finansowe i ulgi podatkowe: Rz\u0105dy cz\u0119sto oferuj\u0105 wsparcie finansowe i ulgi podatkowe dla firm, kt\u00f3re inwestuj\u0105 w technologie o niskich emisjach, odnawialne \u017ar\u00f3d\u0142a energii czy inne zr\u00f3wnowa\u017cone praktyki. To dzia\u0142anie stymuluje innowacje i zmiany w strukturze produkcji.<\/p>\n\n\n\n<p>Standardy efektywno\u015bci energetycznej: Ustalanie norm i standard\u00f3w efektywno\u015bci energetycznej dla r\u00f3\u017cnych sektor\u00f3w, od transportu po budownictwo, sprzyja rozwojowi bardziej oszcz\u0119dnych pod wzgl\u0119dem energii technologii i proces\u00f3w produkcyjnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Wsparcie dla energii odnawialnej: Regulacje promuj\u0105ce rozw\u00f3j i wykorzystanie energii odnawialnej, takie jak systemy subsydi\u00f3w, taryf odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii (FIT) czy cele odnawialne, wspieraj\u0105 przekszta\u0142cenie system\u00f3w energetycznych w kierunku bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych \u017ar\u00f3de\u0142 energii.<\/p>\n\n\n\n<p>Zakazy i ograniczenia emisji zanieczyszcze\u0144: Regulacje prawne okre\u015blaj\u0105ce zakazy lub ograniczenia emisji zanieczyszcze\u0144 atmosferycznych mog\u0105 wp\u0142ywa\u0107 na technologie i procesy przemys\u0142owe, zmuszaj\u0105c do stosowania bardziej ekologicznych rozwi\u0105za\u0144.<\/p>\n\n\n\n<p>KTO MUSI LICZY\u0106 \u015aLAD W\u0118GLOWY?<\/p>\n\n\n\n<p>W listopadzie 2022 roku Parlament Europejski zag\u0142osowa\u0142 za przyj\u0119ciem, Dyrektywy o Raportowaniu w Zakresie Zr\u00f3wnowa\u017conego Rozwoju (CSRD &#8211; Corporate Sustainability Reporting Directive). G\u0142\u00f3wnym celem CSRD jest zwi\u0119kszenie przep\u0142ywu gospodarczego w kierunku bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych modeli biznesowych w ca\u0142ej Unii Europejskiej i wymaga od firm dzielenia si\u0119 informacjami na temat sposobu monitorowania i zarz\u0105dzania kwestiami \u015brodowiskowymi. Nak\u0142adaj\u0105c tym samym&nbsp;<strong>obowi\u0105zek monitoringu emisji gaz\u00f3w cieplarnianych<\/strong>.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wprowadzenie wymaga\u0144 przeprowadzonych jest stopniowo zgodnie z zaplanowanym harmonogramem:<\/p>\n\n\n\n<p>Du\u017ce sp\u00f3\u0142ki (ponad 500 pracownik\u00f3w) zobowi\u0105zane s\u0105 do sk\u0142adania raport\u00f3w od 1 stycznia 2024.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Du\u017ce Przedsi\u0119biorstwa tj. powy\u017cej 250 pracownik\u00f3W i\/lub osi\u0105gaj\u0105ce obroty powy\u017cej 40 milion\u00f3w euro i\/lub maj\u0105ce aktywa powy\u017cej 20 milion\u00f3w euro &#8211; b\u0119d\u0105 musia\u0142y rozpocz\u0105\u0107 raportowanie od 1 stycznia 2025.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ma\u0142e i \u015brednie&nbsp;&nbsp;(M\u015aP) oraz inne firmy notowane na gie\u0142dzie b\u0119d\u0105 musia\u0142y raportowa\u0107 od 1 stycznia 2026. M\u015aP b\u0119d\u0105 mia\u0142y opcj\u0119 wyboru i b\u0119d\u0105 mog\u0142y zrezygnowa\u0107 z raportowania do roku 2028.<\/p>\n\n\n\n<p>ANALITYKA \u015aLADU W\u0118GLOWEGO-KORZY\u015aCI DLA BIZNESU<\/p>\n\n\n\n<p>1. Przejrzysto\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 pro\u015brodowiskowych \u2013 \u017cadnego greenwashingu!<br><\/p>\n\n\n\n<p>Dane pomog\u0105 Ci zrozumie\u0107 wp\u0142yw Twojej organizacji na klimat&nbsp;&nbsp;na ka\u017cdym etapie dzia\u0142alno\u015bci ( ca\u0142y \u0142a\u0144cuchu warto\u015bci). Tw\u00f3j produkt lub us\u0142uga mo\u017ce by\u0107 bardziej ekologiczny.<\/p>\n\n\n\n<p>2. Zarz\u0105dzanie<br><\/p>\n\n\n\n<p>Zgodnie z zasad\u0105 &#8211; \u201cJe\u015bli czego\u015b nie mierzymy &#8211; nie zarz\u0105dzamy tym\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Negatywny wp\u0142yw na \u015brodowisko mo\u017cemy ograniczy\u0107 jedynie wiedz\u0105c, od czego zaczynamy. Wiedza, gdzie powstaje najwi\u0119cej emisji mamy mo\u017cliwo\u015b\u0107 ich eliminacj\u0119 lub redukcj\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>3. Potrzeby konsumenckie<\/p>\n\n\n\n<p><br>Rosn\u0105ca \u015bwiadomo\u015b\u0107 przek\u0142ada si\u0119 na ich wybory, ka\u017cdy produkt wymaga energii i transportu, aby go wyprodukowa\u0107 i dostarczy\u0107 na p\u00f3\u0142ki sklepowe (oraz zutylizowa\u0107). Dlatego wa\u017cne jest aby konsumenci: wybierali produkty, kt\u00f3rych faktycznie potrzebuj\u0105, unikaj\u0105c nadmiaru i marnotrawstwa; wybierali&nbsp;&nbsp;produkty trwa\u0142e i wysokiej jako\u015bci, tak aby s\u0142u\u017cy\u0142y&nbsp;&nbsp;jak najd\u0142u\u017cej; wybierali produkty lokalne.<\/p>\n\n\n\n<p>4. Przysz\u0142e korzy\u015bci finansowe<\/p>\n\n\n\n<p>Zasady taksonomii, Zielony \u0141ad i fundusze przeznaczone na odbudow\u0119 gospodarki po Covid-19, kredyty bankowe oraz wnioski o dofinansowania s\u0105 dodatkowo punktowane &#8211; podmioty, kt\u00f3re maj\u0105 wiedz\u0119 o swoich emisjach maj\u0105 wi\u0119ksze szanse na ich otrzymanie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>REDUKCJA EMISJI A OFFSET<\/p>\n\n\n\n<p>Redukcje emisji odnosz\u0105 si\u0119 do dzia\u0142a\u0144 podejmowanych w celu zmniejszenia ilo\u015bci emitowanych gaz\u00f3w cieplarnianych do atmosfery. Stanowi\u0105 bezpo\u015bredni\u0105 i trwa\u0142\u0105 zmian\u0119 w dzia\u0142alno\u015bci, kt\u00f3ra prowadzi do faktycznej redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych. Przyk\u0142adem jest inwestycja w bardziej efektywne technologie, korzystanie z odnawialnych \u017ar\u00f3de\u0142 energii, poprawa efektywno\u015bci energetycznej, ograniczenie zu\u017cycia paliw kopalnych, itp.&nbsp;<strong>Offset to dzia\u0142anie kompensacyjne<\/strong>, kt\u00f3re ma na celu zr\u00f3wnowa\u017cenie emisji gaz\u00f3w cieplarnianych, kt\u00f3re nie zosta\u0142y podj\u0119te przez firm\u0119 lub osob\u0119. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 inwestowanie w projekty zwi\u0105zane z wymian\u0105 \u017ar\u00f3de\u0142 energii w regionach ubogich, z zalesianiem, oczyszczaniem w\u00f3d, produkcj\u0105 energii odnawialnej czy redukcj\u0105 emisji metanu. Chocia\u017c&nbsp;<strong>offsety nie prowadz\u0105 do bezpo\u015bredniej redukcji emisji<\/strong>&nbsp;w miejscu, gdzie s\u0105 generowane, maj\u0105 na celu r\u00f3wnowa\u017cenie og\u00f3lnego bilansu emisji poprzez wsparcie projekt\u00f3w ochrony \u015brodowiska, zw\u0142aszcza w regionach \u015bwiata, gdzie skutki globalnego ocieplenia s\u0105 najbardziej dotkliwe. W praktyce, organizacje i jednostki cz\u0119sto \u0142\u0105cz\u0105 obie strategie. Redukcje emisji s\u0105 uznawane za priorytetowe, a offsety s\u0105 stosowane tam, gdzie trudno jest osi\u0105gn\u0105\u0107 natychmiastowe redukcje lub w obszarach, kt\u00f3re wymagaj\u0105 bardziej d\u0142ugotrwa\u0142ych dzia\u0142a\u0144. Warto jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce&nbsp;<strong>stosowanie offset\u00f3w nie zast\u0119puje konieczno\u015bci bezpo\u015bredniego ograniczania emisji<\/strong>&nbsp;gaz\u00f3w cieplarnianych. Rozs\u0105dne podej\u015bcie polega na \u0142\u0105czeniu obu strategii, aby d\u0105\u017cy\u0107 zar\u00f3wno do bezpo\u015brednich redukcji emisji, jak i zr\u00f3wnowa\u017cenia tych emisji, kt\u00f3re s\u0105 trudne do unikni\u0119cia. Wa\u017cne jest r\u00f3wnie\u017c, aby offsety pochodzi\u0142y z wiarygodnych i trwa\u0142ych projekt\u00f3w, aby faktycznie przyczyni\u0107 si\u0119 do globalnej walki ze zmianami klimatycznymi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Analityka (liczenie, badanie) \u015bladu w\u0119glowego<\/strong>, czyli ilo\u015bci emitowanych gaz\u00f3w cieplarnianych zwi\u0105zanych z danym produktem, procesem lub dzia\u0142alno\u015bci\u0105, sta\u0142o si\u0119 kluczowym narz\u0119dziem w globalnej strategii walki ze zmianami klimatycznymi. Analiza cyklu \u017cycia i r\u00f3\u017cnorodne metody pomiaru pozwalaj\u0105 na precyzyjne okre\u015blenie wp\u0142ywu na \u015brodowisko. Poza aspektem monitorowania emisji, obliczenia \u015bladu w\u0119glowego stanowi\u0105 podstaw\u0119 podejmowania \u015bwiadomych decyzji zwi\u0105zanych z zr\u00f3wnowa\u017conym rozwojem. Przedsi\u0119biorstwa, organizacje i konsumenci coraz cz\u0119\u015bciej uwzgl\u0119dniaj\u0105 je przy podejmowaniu decyzji, co wp\u0142ywa na rozw\u00f3j bardziej zr\u00f3wnowa\u017conych praktyk. Jednak\u017ce, wyzwania zwi\u0105zane z kompleksowo\u015bci\u0105 oceny, normami i transparentno\u015bci\u0105 wymagaj\u0105 dalszych prac nad standaryzacj\u0105 i doskonaleniem proces\u00f3w obliczania \u015bladu w\u0119glowego. W miar\u0119 rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej spo\u0142ecze\u0144stwa, liczenie \u015bladu w\u0119glowego staje si\u0119 nie tylko narz\u0119dziem naukowym, ale r\u00f3wnie\u017c&nbsp;<strong>kluczowym elementem rynkowej odpowiedzialno\u015bci i strategii zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Autorka: Marta A. Seweryn<br>Redakcja: Agnieszka T. \u015awiderska<br>Carbon Footprint Foundation<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/carbonfootprintfoundation.com\/\"><img decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"450\" src=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/logo2_RGB_carbonfootprint_01-1024x450-1.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-1012\" srcset=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/logo2_RGB_carbonfootprint_01-1024x450-1.webp 1024w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/logo2_RGB_carbonfootprint_01-1024x450-1-300x132.webp 300w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/logo2_RGB_carbonfootprint_01-1024x450-1-768x338.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/a><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015aLAD W\u0118GLOWY A ZMIANY KLIMATU \u015alad w\u0119glowy sta\u0142 si\u0119 kluczowym wska\u017anikiem w globalnej&nbsp;strategii walki ze zmianami klimatycznymi. Ide\u0105 jego szacowania jest identyfikacja i ocena ilo\u015bci gaz\u00f3w cieplarnianych emitowanych w wyniku&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1011,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1010","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1010","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1010"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1018,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1010\/revisions\/1018"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1011"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1010"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1010"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1010"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}