{"id":1022,"date":"2024-02-20T08:50:20","date_gmt":"2024-02-20T07:50:20","guid":{"rendered":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1022"},"modified":"2024-02-20T08:50:20","modified_gmt":"2024-02-20T07:50:20","slug":"im-dalej-w-las-tym-mniej-drzew-konsekwencje-wylesiania-ziemi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1022","title":{"rendered":"Im dalej w las, tym mniej drzew \u2013 konsekwencje wylesiania Ziemi"},"content":{"rendered":"\n

Znane polskie przys\u0142owie m\u00f3wi: „Nie by\u0142o nas, by\u0142 las, nie b\u0119dzie nas, b\u0119dzie las”. Niestety, w obliczu globalnego problemu zwi\u0105zanego z dramatycznym i niezwykle szybkim procesem wylesiania, straci\u0142o ono na wa\u017cno\u015bci. Je\u017celi ludzko\u015b\u0107 nie powstrzyma degradacji teren\u00f3w le\u015bnych, w\u00f3wczas najpierw znikn\u0105 lasy, a potem Homo sapiens. Jak powa\u017cna jest skala tego problemu i w jaki spos\u00f3b mo\u017cna go (jeszcze) rozwi\u0105za\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku trzeba zada\u0107 sobie z pozoru b\u0142ahe pytanie: czym w\u0142a\u015bciwie jest las? Niestety, zazwyczaj udzielana odpowied\u017a, \u017ce jest to po prostu wi\u0119ksza grupa drzew, rosn\u0105cych w konkretnym zag\u0119szczeniu na okre\u015blonym areale, jest b\u0142\u0119dna. Co wi\u0119cej, prowadzi ona do niezmiernie szkodliwego i zgubnego wyobra\u017cenia na temat zastanej rzeczywisto\u015bci. Las naturalny to z\u0142o\u017cony ekosystem ogromnej liczby organizm\u00f3w wzajemnie na siebie wp\u0142ywaj\u0105cych i od siebie zale\u017cnych. Drzewa to tylko jeden z element\u00f3w lasu, kojarzony z nim ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 wielkogabarytowo\u015b\u0107. Ten system tworz\u0105 r\u00f3wnie\u017c liczne mikroorganizmy, ro\u015bliny, zwierz\u0119ta, pod\u0142o\u017ce geologiczne, gleba, czy te\u017c pula nasion \u201ezamkni\u0119tych\u201d w niej i czekaj\u0105cych na wykie\u0142kowanie. Nie mo\u017cna wi\u0119c postawi\u0107 znaku r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy Puszcz\u0105 Bia\u0142owiesk\u0105 a plantacj\u0105 sosen hodowanych na drewno. Nie mo\u017cna zasadzi\u0107 lasu niczym pola uprawnego. Tym bardziej nie mo\u017cna go ot tak, ludzk\u0105 r\u0119k\u0105 odtworzy\u0107. Ekosystem\u00f3w, kt\u00f3re trwa\u0142y setki tysi\u0119cy lat nie da si\u0119 zast\u0105pi\u0107 ani w ci\u0105gu jednej dekady, ani w ci\u0105gu jednego wieku. A to zmienia posta\u0107 rzeczy.<\/p>\n\n\n\n

Czym w\u0142a\u015bciwie by\u0142 las dla cz\u0142owieka i co pozosta\u0142o z tej symbiozy?<\/strong> Pierwotnie stanowi\u0142 on przede wszystkim \u017ar\u00f3d\u0142o po\u017cywienia dla ludzkiej spo\u0142eczno\u015bci. Jednak wraz z nastaniem rewolucji agrarnej i epoki rolnictwa (ok. 10000 lat temu), zacz\u0105\u0142 jej nieco przeszkadza\u0107. Cz\u0142owiek, poszukuj\u0105cy miejsc nadaj\u0105cych si\u0119 do produkcji \u017cywno\u015bci rozpocz\u0105\u0142 wi\u0119c wycink\u0119 las\u00f3w pod pola uprawne i hodowl\u0119 zwierz\u0105t. Pozostawa\u0142 jednak jeden dosy\u0107 istotny szczeg\u00f3\u0142. Ot\u00f3\u017c, drzewa nieustannie, bez wzgl\u0119du na zmian\u0119 nawyk\u00f3w \u017cywieniowych, stanowi\u0142y podstawowy budulec ludzkich potrzeb materialnych. Dostarcza\u0142y materia\u0142u w postaci drewna do budowy dom\u00f3w, \u015brodk\u00f3w transportu i mebli. Zapocz\u0105tkowano wi\u0119c sadzenie drzew na szerok\u0105 skal\u0119, tworz\u0105c tzw. lasy gospodarcze<\/strong> z\u0142o\u017cone z gatunk\u00f3w najkorzystniejszych ekonomicznie, traktowane jako \u017ar\u00f3d\u0142o surowc\u00f3w. Te naturalne, kt\u00f3rych jeszcze nie wykarczowano, zacz\u0119to przecina\u0107 drogami dojazdowymi<\/strong>, parceluj\u0105c kilkusetletnie biosfery na mniejsze cz\u0119\u015bci, jednocze\u015bnie nadal pozyskuj\u0105c z nich drewno.<\/p>\n\n\n\n

Jak to wi\u0119c wygl\u0105da dzisiaj? Oto kilka fakt\u00f3w: <\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze<\/strong>, powszechne dzielenie siedlisk naturalnych na fragmenty poprzez rozbudow\u0119 sieci dr\u00f3g przecinaj\u0105cych ekosystemy le\u015bne. W wyniku takiego zabiegu grupy organizm\u00f3w zostaj\u0105 sztucznie odseparowane od siebie, nie zawsze przystosowuj\u0105c si\u0119 do nowych, trudnych warunk\u00f3w. Rezultat \u2013 obumieraj\u0105cy las. <\/p>\n\n\n\n

Po drugie<\/strong>, wymieranie plantacji drzew, kt\u00f3re mia\u0142y by\u0107 nowymi \u201ezalesionymi\u201d terenami. Nagminne sadzenie osobnik\u00f3w jednowiekowych i ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowanych genetycznie i przez to nieodpornych na susze, fale upa\u0142\u00f3w, wichury, nawa\u0142nice i p\u00f3\u017aniejsze ich sztuczne dzielenie, skutkuje tym, \u017ce samo-unicestwienie pozostaje dla nich jedyn\u0105 form\u0105 \u201eradzenia sobie\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie<\/strong>, post\u0119puj\u0105ce wylesianie. Rocznie z Ziemi znika obszar las\u00f3w o wielko\u015bci Wielkiej Brytanii. Im mniej las\u00f3w, tym wy\u017csza temperatura, wi\u0119cej susz, nast\u0119puje te\u017c degradacja gleb. Widoczne w Polsce od paru lat wysychanie teren\u00f3w rolnych prowadz\u0105ce do znacznych strat w uprawach, to w\u0142a\u015bnie efekt m.in. wylesiania.<\/p>\n\n\n\n

Po czwarte<\/strong>, wt\u00f3rne zalesianie wypalonych teren\u00f3w. Zubo\u017cona gleba, nierzadko tak s\u0142abej jako\u015bci, \u017ce nawet na uprawy i pastwiska nadaje si\u0119 jedynie na kilka lat, nie jest ju\u017c w stanie pod\u017awign\u0105\u0107 wielkich, le\u015bnych \u015brodowisk.<\/p>\n\n\n\n

Po pi\u0105te<\/strong>, modyfikacja sk\u0142adu gatunkowego lasu poprzez zachodz\u0105ce zmiany klimatyczne. Z teren\u00f3w Polski znikaj\u0105 m.in. sosny i \u015bwierki, dla kt\u00f3rych ju\u017c zaczyna by\u0107 za gor\u0105co i za sucho.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego w\u0142a\u015bciwie wylesianie jest dla nas tak niebezpieczne? Wbrew utartej opinii, nie chodzi tu o odcinanie si\u0119 od \u017ar\u00f3de\u0142 tlenu. Gdyby\u015bmy spalili absolutnie wszystkie lasy, to ilo\u015b\u0107 tlenu w atmosferze ziemskiej i tak nie uleg\u0142aby zmianie<\/strong>. W tym przypadku chodzi przede wszystkim o to, co wdychaj\u0105 \u201ezielone p\u0142uca Ziemi\u201d, a nie co wydychaj\u0105. Czyli o gazy cieplarniane. Pozbawiaj\u0105c las\u00f3w tak silnego wdechu, atmosfera ziemi zacz\u0119\u0142aby po prostu ton\u0105\u0107 w nadprogramowych megatonach dwutlenku w\u0119gla. Dalszy scenariusz dzisiaj ju\u017c raczej wszyscy znaj\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, to tylko jeden aspekt. Kolejn\u0105 kwesti\u0105 by\u0142by zaburzony globalny cykl hydrologiczny<\/strong>. Las, zatrzymuj\u0105cy ogromne ilo\u015bci wody, r\u00f3wnie\u017c po gwa\u0142townych ulewach, dzia\u0142a troch\u0119 jak hamulec \u2013 dzi\u0119ki niemu woda nie sp\u0142ywa gwa\u0142townie do rzek, a p\u00f3\u017aniej do m\u00f3rz i ocean\u00f3w. Bez tego stopniowanego zatrzymywania wody, regularne masowe powodzie sta\u0142yby si\u0119 chlebem powszednim<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Zrodzi\u0142by si\u0119 jeszcze jeden problem, r\u00f3wnie powa\u017cny jak globalne ocieplenie. Lasy to siedliska wielu gatunk\u00f3w. Niszcz\u0105c je, niszczy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. A nawet tak ma\u0142o spektakularna jej sk\u0142adowa, jak owady zbli\u017ca nas do niechybnego unicestwienia gatunku ludzkiego. W jaki spos\u00f3b? Ro\u015bliny, r\u00f3wnie\u017c hodowane na pokarm, zapylane przez owady, bez nich, gin\u0105. Zwierz\u0119ta, dla kt\u00f3rych s\u0105 one pokarmem \u2013 gin\u0105. Bez owad\u00f3w, z nieba znikn\u0105 jerzyki i jask\u00f3\u0142ki. \u017baby, ropuchy, rzekotki, jaszczurki, je\u017ce, nietoperze i krety. Na nic nie pomog\u0105 hodowlane pszczo\u0142y \u2013 miliony lat ko-ewolucji ro\u015blin i owad\u00f3w doprowadzi\u0142y do niezmiernie cz\u0119stej specyficznej budowy kwiat\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 w stanie zapyli\u0107 tylko konkretne gatunki owad\u00f3w. Nast\u0119pne wygin\u0105 te\u017c i wi\u0119ksze zwierz\u0119ta, dla kt\u00f3rych po\u017cywieniem by\u0142y albo te ro\u015bliny, albo mniejsze osobniki. Na ko\u0144cu listy jest cz\u0142owiek.<\/p>\n\n\n\n

Wiele si\u0119 teraz m\u00f3wi o licznych inicjatywach w stylu \u201esadzimy miliard drzew dla Ziemi\u201d. Czy mo\u017cna je traktowa\u0107 jako remedium na klimatyczno-ekologiczny kryzys? Nie. W tym momencie nie ma takiej liczby drzew, kt\u00f3ra by\u0142aby w stanie \u201eprzerobi\u0107\u201d nieustannie uwalniany do atmosfery dwutlenek w\u0119gla<\/strong>, r\u00f3wnie\u017c ten, emitowany na skutek wylesiania. Bez wzgl\u0119du na to, czy b\u0119dzie ich pi\u0119\u0107, pi\u0119\u0107dziesi\u0105t, czy pi\u0119\u0107 miliard\u00f3w \u2013 bez znaczenia. Tym bardziej, \u017ce wiekowe naturalne lasy, ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, s\u0105 zdecydowanie lepszymi poch\u0142aniaczami dwutlenku w\u0119gla. Czy jest wi\u0119c jakakolwiek nadzieja na przetrwanie? Jest \u2013 drastyczne zmniejszenie emisji gaz\u00f3w cieplarnianych oraz znakomite ograniczenie niszczenia przyrody, w tym las\u00f3w. Tylko tyle i a\u017c tyle. To bardzo trudne zadanie, zw\u0142aszcza, \u017ce termin jego og\u0142oszenia min\u0105\u0142 jakie\u015b 30 lat temu. Temperatura b\u0119dzie rosn\u0105\u0107, ale ci\u0105gle mo\u017cemy ten wzrost zahamowa\u0107. Musimy te\u017c rozpocz\u0105\u0107 proces adaptacji do istniej\u0105cych i przysz\u0142ych zmian klimatu, a bez naturalnych las\u00f3w jest to niemo\u017cliwe<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

—<\/p>\n\n\n\n

Tekst napisany w oparciu o <\/em>artyku\u0142<\/em><\/a> przedstawiony przez prof. Paulin\u0119 Kramarz z Instytutu Nauk o \u015arodowisku Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, opublikowany na portalu ruchu naukowc\u00f3w z wydzia\u0142\u00f3w przyrodniczych <\/em>Nauka dla Przyrody<\/em><\/a> (pierwotnie w <\/em>Krytyce Politycznej<\/em><\/a>).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Znane polskie przys\u0142owie m\u00f3wi: „Nie by\u0142o nas, by\u0142 las, nie b\u0119dzie nas, b\u0119dzie las”. Niestety, w obliczu globalnego problemu zwi\u0105zanego z dramatycznym i niezwykle szybkim procesem wylesiania, straci\u0142o ono na…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1023,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1022","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1022","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1022"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1022\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1024,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1022\/revisions\/1024"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1023"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}