{"id":1025,"date":"2024-03-08T10:35:42","date_gmt":"2024-03-08T09:35:42","guid":{"rendered":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1025"},"modified":"2024-03-08T10:35:42","modified_gmt":"2024-03-08T09:35:42","slug":"masowe-wybielanie-koralowcow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1025","title":{"rendered":"Masowe wybielanie koralowc\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n

Koralowce masowo bledn\u0105. Dzi\u015b ju\u017c 60% z nich straci\u0142o swoje pi\u0119kne barwy. A teraz, po miesi\u0105cach rekordowych oceanicznych upa\u0142\u00f3w spowodowanych zmianami klimatycznymi oraz zjawiskiem El Nino, wiele wskazuje na to, \u017ce ca\u0142a po\u0142udniowa p\u00f3\u0142kula ulegnie wybieleniu. Dla koralowc\u00f3w jest to najgorszy moment w historii naszej planety.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Czym w\u0142a\u015bciwie jest stres cieplny i co go wywo\u0142uje? Ka\u017cda rafa koralowa prowadzi podw\u00f3jne \u017cycie. Polip jest nie tylko zwierz\u0119ciem, ale i gospodarzem ma\u0142ych, mikroskopijnych wr\u0119cz ro\u015blin – zooksantelli. Ich relacja przypomina nieco gospodarstwo rolne. Zooksantelle w procesie fotosyntezy wytwarzaj\u0105 w\u0119glowodany, a polipy \u017cywi\u0105ce si\u0119 nimi zbieraj\u0105 je – troch\u0119 tak, jak rolnik w trakcie \u017cniw. Zooksantelle s\u0105 przy tym \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkich niesamowitych i fantastycznych barw, kt\u00f3rymi ukraszaj\u0105 swoich gospodarzy.<\/p>\n\n\n\n

Taki symbiotyczny zwi\u0105zek mo\u017ce mie\u0107 si\u0119 naprawd\u0119 \u015bwietnie tysi\u0105cami lat. Jest jednak co\u015b, co mu zagra\u017ca – rosn\u0105ca temperatura wody. Kiedy warunki zmieniaj\u0105 si\u0119 w taki spos\u00f3b, w\u00f3wczas relacja polip\u00f3w i zooksantelli zaczyna si\u0119 psu\u0107. Ma\u0142e ro\u015blinki broni\u0105c si\u0119 przed niekorzystnym stanem rzeczy zaczynaj\u0105 wytwarza\u0107 wolne rodniki tlenowe o niebezpiecznym st\u0119\u017ceniu. Polipy nie s\u0105 w stanie znie\u015b\u0107 takiego przebiegu spraw. I w akcie rozpaczy, kt\u00f3ry jest tak\u017ce dzia\u0142aniem samoobronnym, usuwaj\u0105 zooksantelle. Wraz ze znikni\u0119ciem zooksantelli znikaj\u0105 tak\u017ce fantastyczne barwy. Rolnik bez swojego pola nie jest w stanie rozwija\u0107 gospodarstwa. Kiedy sprawa jest naprawd\u0119 powa\u017cna, w\u00f3wczas umiera.<\/p>\n\n\n\n

Ma\u0142o kto zdaje sobie spraw\u0119 z tego, jak bardzo bior\u00f3\u017cnorodne s\u0105 rafy. W zasadzie to pod tym wzgl\u0119dem por\u00f3wna\u0107 je mo\u017cna do las\u00f3w tropikalnych. W jednym koralowcu wielko\u015bci pi\u0142ki mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 nawet 100 r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w. Na rafach koralowych przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 swojego \u017cycia sp\u0119dza ich kilka milion\u00f3w. Co wi\u0119cej, bior\u0105c pod uwag\u0119 og\u00f3lny niski poziom sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych w obr\u0119bie w\u00f3d tropikalnych, przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, \u017ce rafy koralowe to nie tylko lasy tropikalne, ale lasy tropikalne zlokalizowane na morskiej Saharze. Wszystko to dzia\u0142a w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tej niezwykle sprawnej organizacji przekazywania sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych od jednego do drugiego organizmu \u017cywego, niczym na wielkim kolorowym bazarze. Koralowce, jako jego fundamenty, s\u0105 jednocze\u015bnie jego najistotniejsz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105. Je\u015bli znikn\u0105, wraz z nimi zniknie ca\u0142y ekosystem.<\/p>\n\n\n\n

O tym, \u017ce globalna i lokalna temperatura oceanicznych w\u00f3d ro\u015bnie, wiedz\u0105 ju\u017c niemal wszyscy. Oczywi\u015bcie, bielenie koralowc\u00f3w mo\u017ce by\u0107 tak\u017ce zwi\u0105zane z naturalnie wyst\u0119puj\u0105cymi zjawiskami klimatycznymi, kt\u00f3re doprowadzaj\u0105 do tymczasowego ocielenia w\u00f3d oceanicznych. Jednak dane historyczne dotycz\u0105ce temperatur powierzchni morza, zbierane z ponad czterech dekad, jednoznacznie sugeruj\u0105, \u017ce ubieg\u0142oroczne ekstremalne fale morskich upa\u0142\u00f3w to co\u015b, co koralowcom jeszcze si\u0119 nie przytrafi\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

Oceany s\u0105 najwi\u0119kszymi kolektorami energii s\u0142onecznej na Ziemi – woda nie tylko pokrywa ponad 70% powierzchni naszej planety, ale tak\u017ce jest zdolna do poch\u0142aniania ogromnej ilo\u015bci ciep\u0142a. To w\u0142a\u015bnie dlatego oceany odgrywaj\u0105 kluczow\u0105 rol\u0119 w stabilizowaniu ziemskiego klimatu. Nadmiarowe ciep\u0142o atmosferyczne wywo\u0142ane emisj\u0105 gaz\u00f3w cieplarnianych przekazywane jest do w\u00f3d oceanicznych, kt\u00f3re magazynuj\u0105 nawet 91% nadwy\u017cki energii uwi\u0119zionej w systemie klimatycznym Ziemi. Obecnie g\u00f3rna cz\u0119\u015b\u0107 oceanu (si\u0119gaj\u0105ca oko\u0142o 70 metr\u00f3w) nagrzewa si\u0119 ok. 24% szybciej ni\u017c jeszcze kilka dekad temu.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w ocean\u00f3w, od najmniejszego i najbardziej niepozornego planktonu, przez wszelkiej ma\u015bci ryby, a\u017c po wieloryby, \u017cyje w\u0142a\u015bnie w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci oceanu. W tej strefie, w kt\u00f3rej temperatury rosn\u0105 najszybciej. Niestety, wiele z tych organizm\u00f3w wykazuje ogromn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 nawet na niewielkie b\u0105d\u017a kr\u00f3tkotrwa\u0142e wahni\u0119cia temperatury. Ci\u0105g\u0142y i szybki wzrost jest dla nich sytuacj\u0105 bez precedensu. Podobnie nieciekawie sprawy wygl\u0105daj\u0105 w\u0142a\u015bnie dla koralowc\u00f3w, bardzo wra\u017cliwych na temperatur\u0119 wody, w kt\u00f3rej \u017cyj\u0105. Ocieplenie jej tylko o jeden stopie\u0144 Celsjusza mo\u017ce je tak zestresowa\u0107, \u017ce w rezultacie uruchomi\u0105 proces wybielania.<\/p>\n\n\n\n

Ocieplenie w\u00f3d oceanicznych to nie tylko destrukcyjny wp\u0142yw na ekosystemy wodne. To tak\u017ce podnosz\u0105cy si\u0119 poziom m\u00f3rz (gdy\u017c zmagazynowane ciep\u0142o powoduje zwieszenie obj\u0119to\u015bci wody), a wi\u0119c zagro\u017cenie dla ludzi \u017cyj\u0105cych w pobli\u017cu wybrze\u017cy oraz przerzedzanie si\u0119 szelf\u00f3w lodowych i lodu morskiego. A w konsekwencji – dalsze ocieplanie klimatu. Ostatnie dziesi\u0119\u0107 lat to najcieplejsza oceaniczna dekada od XIX wieku. Ostatni rok \u2013 najcieplejszy odnotowany rok w oceanie od pocz\u0105tku pomiar\u00f3w jego temperatury. Sytuacja jest wi\u0119c dramatyczna. Tylko w ci\u0105gu ostatnich 30 lat pokrywa Wielkiej Rafy Koralowej zmniejszy\u0142a si\u0119 a\u017c o po\u0142ow\u0119. Je\u017celi obecne tendencje emisji dwutlenku w\u0119gla b\u0119d\u0105 si\u0119 utrzymywa\u0107, za 50 lat nasze dzieci i wnuki b\u0119d\u0105 ogl\u0105da\u0107 rafy jedynie na kolorowych zdj\u0119ciach i zapisach wideo.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Literatura:<\/em><\/p>\n\n\n\n

E. Kolbert, Sz\u00f3ste wymieranie. Historia nienaturalna, wyd. Filtry 2022<\/p>\n\n\n\n

Johnson, G. C., J. M. Lyman, C. Atkinson, T. Boyer, L. Cheng, J. Gilson, M. Ishii, R. Locarnini, A. Mishonov, S. G. Purkey, J. Reagan, and K. Sato, 2023. Ocean heat content [in \u201cState of the Climate in 2022\u201d]. Bull. Amer. Meteor. Soc., 104 (9), S145-S148<\/p>\n\n\n\n

Rhein, M., et al., 2013: Observations: Ocean. In: Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fifth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [Stocker, T. F., D. Qin, G.-K. Plattner, M. Tignor, S. K. Allen, J. Boschung, A. Nauels, Y. Xia, V. Bex and P. M. Midgley (eds.)]. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA<\/p>\n\n\n\n

S. Levitus, J. I. Antonov, T. P. Boyer, R. A. Locarnini, H. E. Garcia, and A. V. Mishonov. 2009. \u201cGlobal ocean heat content 1955\u20132008 in light of recently revealed instrumentation problems\u201d Geophysical Research Letters, 36, L07608<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koralowce masowo bledn\u0105. Dzi\u015b ju\u017c 60% z nich straci\u0142o swoje pi\u0119kne barwy. A teraz, po miesi\u0105cach rekordowych oceanicznych upa\u0142\u00f3w spowodowanych zmianami klimatycznymi oraz zjawiskiem El Nino, wiele wskazuje na to,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1026,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1025","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1025","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1025"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1025\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1027,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1025\/revisions\/1027"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1026"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1025"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1025"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1025"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}