{"id":1039,"date":"2024-05-17T13:04:55","date_gmt":"2024-05-17T11:04:55","guid":{"rendered":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1039"},"modified":"2024-05-17T13:52:13","modified_gmt":"2024-05-17T11:52:13","slug":"nocne-swiatlo-problem-dla-dzikich-zwierzat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1039","title":{"rendered":"Nocne \u015bwiat\u0142o \u2013 problem dla dzikich zwierz\u0105t"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em to problem, o kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 dzi\u015b coraz wi\u0119cej. Dotyczy on przede wszystkim dzikich zwierz\u0105t, kt\u00f3rych zegary biologiczne, a wraz z nimi tak\u017ce biochemia, biologia kom\u00f3rek oraz fizjologia &#8211; zostaj\u0105 zaburzone. Dzia\u0142anie zegar\u00f3w biologicznych szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie mo\u017cemy obserwowa\u0107 u ptak\u00f3w. Szybko wzrastaj\u0105ca \u201e\u015bwietlna\u201d presja ze strony cz\u0142owieka w ogromnym stopniu zak\u0142\u00f3ca jednak te sygna\u0142y. <\/strong><strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nasza wiedza na temat skutk\u00f3w zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em ro\u015bnie z ka\u017cdym rokiem. Stwierdzenie samego zwi\u0105zku ich wyst\u0119powania z obecno\u015bci\u0105 \u015bwiat\u0142a to jednak za ma\u0142o. W tym przypadku najwa\u017cniejsze jest bowiem zrozumienie przyczynowo\u015bci tego\u017c zjawiska, czyli wskazanie, \u017ce to w\u0142a\u015bnie \u015bwiat\u0142o odpowiedzialne jest za obserwowane zmiany. To w\u0142a\u015bnie po to potrzebne s\u0105 badania eksperymentalne, kt\u00f3rych jednak wci\u0105\u017c jest za ma\u0142o i s\u0105 prowadzone g\u0142\u00f3wnie w laboratorium, zatem niewiele m\u00f3wi\u0105 o tym, jakie reakcje organizm\u00f3w wyst\u0119puj\u0105 w prawdziwym \u017cyciu. Cz\u0119sto dotycz\u0105 zwierz\u0105t nocnych (jak na przyk\u0142ad myszy czy szczury), a to znacznie utrudnia prze\u0142o\u017cenie ich wyniku na biologi\u0119 zwierz\u0105t dziennych, do kt\u00f3rych tak\u017ce nale\u017cy cz\u0142owiek.<strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>O ile wielu z nas w znacznym stopniu jest w stanie kontrolowa\u0107 poziom nara\u017cania si\u0119 na \u015bwiat\u0142o nocne (pomocne s\u0105 tu chocia\u017cby ekrany bez \u015bwiat\u0142a niebieskiego lub wygaszanie \u015bwiat\u0142a wieczorem w domu), o tyle mniej szcz\u0119\u015bcia maj\u0105 osoby pracuj\u0105ce na nocne zmiany. Podobnie sprawa ma si\u0119 z dzikimi zwierz\u0119tami, dla kt\u00f3rych mo\u017cliwo\u015b\u0107 unikania \u015bwietlnych zanieczyszcze\u0144, i to nie tylko w przypadku \u017cycia w mie\u015bcie, jest mocno ograniczona. I tak samice \u017c\u00f3\u0142wi morskich sk\u0142adaj\u0105 jaja na pla\u017cach, a malutkie \u017c\u00f3\u0142wie po wykluciu, w drodze do wody kieruj\u0105 si\u0119 w stron\u0119 najja\u015bniejszego punktu. Tym \u015bwiat\u0142em powinien by\u0107 ksi\u0119\u017cyc lub gwiazdy, a nie przydro\u017cna latarnia lub wioska. Co wi\u0119cej, \u015bwiat\u0142o myli te\u017c same samice, kt\u00f3re w takim wypadku nierzadko gin\u0105 pod ko\u0142ami samochod\u00f3w. \u017b\u00f3\u0142wie morskie to zdaje si\u0119 najbardziej znany, ale niestety niejedyny przyk\u0142ad niszcz\u0105cego wp\u0142ywu \u015bwiat\u0142a. W pu\u0142apki \u015bwietlne wpadaj\u0105 owady, kt\u00f3re gin\u0105 tysi\u0105cami, a tak\u017ce sporo zwierz\u0105t aktywnych noc\u0105: wiele p\u0142az\u00f3w, ssak\u00f3w (na przyk\u0142ad nietoperze) oraz niekt\u00f3re gady. Z powodu zanieczyszczenia \u015bwiat\u0142em cierpi\u0105 tak\u017ce zwierz\u0119ta o przewa\u017caj\u0105co dziennym trybie \u017cycia &#8211; chocia\u017cby ptaki, kt\u00f3re mog\u0105 gromadzi\u0107 si\u0119 przy \u017ar\u00f3d\u0142ach \u015bwiat\u0142a lub zderza\u0107 si\u0119 z nimi w locie. To z kolei w du\u017cej skali prowadzi do zmian zag\u0119szczenia i sk\u0142adu gatunkowego fauny, a w rezultacie nawet do zagro\u017cenia bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-video\"><video height=\"1080\" style=\"aspect-ratio: 1920 \/ 1080;\" width=\"1920\" controls src=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2024\/05\/ZanieczyszczenieSwietlne_01-1-1-1.mp4\"><\/video><\/figure>\n\n\n\n<p>Opr\u00f3cz nara\u017cenia na natychmiastow\u0105 \u015bmier\u0107, \u015bwiat\u0142o w nocy prowadzi tak\u017ce do zaburzenia rytm\u00f3w oko\u0142odobowych, znanych szerzej jako wewn\u0119trzne zegary biologiczne. Jak sama nazwa wskazuje, powinny one \u201echodzi\u0107 jak w zegarku\u201d, gdy\u017c reguluj\u0105 praktycznie wszystkie aspekty funkcjonowania organizm\u00f3w \u017cywych, w tym biochemi\u0119, biologi\u0119 kom\u00f3rek, fizjologi\u0119 oraz zachowanie. Dlatego te\u017c zaburzenie ich pracy mo\u017ce nie\u015b\u0107 niepokoj\u0105ce skutki zdrowotne \u2013 na przyk\u0142ad u ludzi \u0142\u0105czy si\u0119 ze zwi\u0119kszon\u0105 zapadalno\u015bci\u0105 na niekt\u00f3re nowotwory, a wi\u0119c i z powoln\u0105 \u015bmierci\u0105. Ilo\u015b\u0107 odkrytych problem\u00f3w generowanych przez nocne \u015bwiat\u0142o wci\u0105\u017c ro\u015bnie: od zaburze\u0144 snu i metabolizmu, poprzez upo\u015bledzenie odporno\u015bci, do gorszej kondycji (np. ni\u017cszej masy cia\u0142a, kt\u00f3ra u zwierz\u0105t jest cz\u0119sto zwi\u0105zana z obni\u017conymi perspektywami prze\u017cycia). Niestety, to nie koniec z\u0142ych wie\u015bci, bo temat pozostaje otwarty, a jako \u017ce wiele jest w nim niejasno\u015bci, nie da si\u0119 jeszcze wskaza\u0107 wszystkich konsekwencji niew\u0142a\u015bciwego funkcjonowania zegar\u00f3w biologicznych.<strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Aby lepiej je pozna\u0107, potrzebujemy wi\u0119cej eksperyment\u00f3w w naturze. Ptaki, podobnie jak ludzie, prowadz\u0105 dzienny tryb \u017cycia, maj\u0105 rozwini\u0119te zdolno\u015bci poznawcze i socjalne, a tak\u017ce cechuje je wra\u017cliwo\u015b\u0107 na melatonin\u0119, dlatego stanowi\u0105 doskona\u0142y model do bada\u0144. Z tego te\u017c w\u0142a\u015bnie powodu badacze przeprowadzaj\u0105 takie eksperymenty z nocnym \u015bwiat\u0142em w budkach podczas sezonu l\u0119gowego mucho\u0142\u00f3wki bia\u0142oszyjej (<em>Ficedula albicollis<\/em>). To niewielkie ptaki migruj\u0105ce, wyst\u0119puj\u0105ce r\u00f3wnie\u017c w Polsce, kt\u00f3re nadaj\u0105 si\u0119 do tego celu doskonale, poniewa\u017c podczas swoich dorocznych migracji realnie spotykaj\u0105 si\u0119 z zanieczyszczeniem \u015bwiat\u0142em. Daje ono mylne sygna\u0142y zaburzaj\u0105c ich wewn\u0119trzny kompas (utrudnia odbieranie \u015bwiat\u0142a gwiazd lub ksi\u0119\u017cyca, kt\u00f3rymi si\u0119 cz\u0119sto kieruj\u0105). Co wi\u0119c robi\u0105 naukowcy? Po pierwsze, mierz\u0105 jak nocne \u015bwiat\u0142o zaburza ptasie rytmy oko\u0142odobowe (m.in. ekspresj\u0119 gen\u00f3w zegara dobowego \u2013 czyli w du\u017cym skr\u00f3cie odkodowanie informacji zawartej w DNA i tworzenie na jej podstawie bia\u0142ek). A po drugie \u2013 okre\u015blaj\u0105 zwi\u0105zane z tymi zaburzeniami poziomy hormon\u00f3w (melatoniny \u2013 hormonu snu, greliny \u2013 hormonu g\u0142odu i kortykosteronu \u2013 hormonu stresu). Wszystkie te parametry wzajemnie si\u0119 reguluj\u0105 oraz maj\u0105 ogromny wp\u0142yw nie tylko na fizjologi\u0119 i zachowanie ptak\u00f3w, ale ca\u0142kiem mo\u017cliwe, \u017ce tak\u017ce na ich sukces l\u0119gowy i prze\u017cywanie. Aby wi\u0119c pozna\u0107 ich oko\u0142odobowe zmiany naukowcy musz\u0105 pobiera\u0107 pr\u00f3bki w ci\u0105gu dnia oraz w nocy. Jest to logistycznie wymagaj\u0105ce, gdy\u017c zasadniczo trzeba tak\u0105 budk\u0119 w nocnym lesie odnale\u017a\u0107, a podczas wizyty badacze musz\u0105 nie tylko ptaki zmierzy\u0107, zwa\u017cy\u0107, czy pobra\u0107 krew do bada\u0144, lecz tak\u017ce zainstalowa\u0107 kamery, aby m\u00f3c obserwowa\u0107 ich zachowanie w odpowiedzi na sztuczne \u015bwiat\u0142o. Wszystko to w jak najkr\u00f3tszym czasie, \u017ceby nie przeszkadza\u0107 zwierz\u0119tom bardziej, ni\u017c to konieczne. Co wi\u0119cej, w nocy trzeba dodatkowo uwa\u017ca\u0107, aby nie zaburzy\u0107 ca\u0142ego eksperymentu \u2013 dlatego te\u017c badacze stosuj\u0105 latarki na podczerwie\u0144. Po wszystkim, ptaki wracaj\u0105 do budek, gdzie czekaj\u0105 a\u017c b\u0119d\u0105 gotowe do wylotu, a naukowcy \u2013 do laboratorium, w kt\u00f3rym z zebranych danych wy\u0142uskuj\u0105 odpowiedzi na zadane pytania.<\/p>\n\n\n\n<p>Autorka: dr Joanna Sudyka, Instytut Nauk o \u015arodowisku, Wydzia\u0142 Biologii UJ<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Zanieczyszczenie \u015bwiat\u0142em to problem, o kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 dzi\u015b coraz wi\u0119cej. Dotyczy on przede wszystkim dzikich zwierz\u0105t, kt\u00f3rych zegary biologiczne, a wraz z nimi tak\u017ce biochemia, biologia kom\u00f3rek oraz fizjologia&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1040,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1039","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1039","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1039"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1039\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1044,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1039\/revisions\/1044"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1040"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}