{"id":1048,"date":"2024-06-17T11:11:01","date_gmt":"2024-06-17T09:11:01","guid":{"rendered":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1048"},"modified":"2024-06-17T11:11:01","modified_gmt":"2024-06-17T09:11:01","slug":"sezon-na-kleszcza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1048","title":{"rendered":"Sezon na kleszcza"},"content":{"rendered":"\n

Plaga zainfekowanych kleszczy to alarmuj\u0105ce zjawisko, kt\u00f3remu z niepokojem przygl\u0105da si\u0119 od kilku lat coraz wi\u0119cej os\u00f3b. Od pocz\u0105tku lat 90-tych liczba zara\u017conych osobnik\u00f3w wzros\u0142a ponad 10 razy. Sk\u0105d ten nag\u0142y wysyp krwio\u017cerczych insekt\u00f3w? Jakie niesie ze sob\u0105 konsekwencje i zagro\u017cenia? Czego mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119 w ci\u0105gu najbli\u017cszych lat? Aby lepiej zrozumie\u0107 obecny stan rzeczy, przyjrzeli\u015bmy si\u0119 bli\u017cej jego genezie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Spacer z psem, grzybobranie, rowerowa przeja\u017cd\u017cka na \u0142onie natury, le\u015bna szko\u0142a czy jogging poln\u0105 dr\u00f3\u017ck\u0105 kojarz\u0105 si\u0119 raczej z czynno\u015bciami przyjemnymi i relaksuj\u0105cymi. Ma\u0142o kto m\u00f3g\u0142by je powi\u0105za\u0107 z aktywno\u015bciami niebezpiecznymi dla zdrowia, lub – o zgrozo! – zagra\u017caj\u0105cymi \u017cyciu. Jednak\u017ce, od kilku lat lekarze i naukowcy bij\u0105 na alarm o zachowanie szczeg\u00f3lnej uwagi. Pow\u00f3d? Ma\u0142e, niespieszne \u017cyj\u0105tko, \u017cywi\u0105ce si\u0119 krwi\u0105 zwierz\u0105t i ludzi \u2013 kleszcz (Ixodes ricinus<\/em>). Obecnie, ju\u017c co trzeci mo\u017ce zarazi\u0107 nas kr\u0119tkiem Borrelii<\/em>, czyli bakteri\u0105 wywo\u0142uj\u0105c\u0105 schorzenie zwane borelioz\u0105. Mimo tego, \u017ce w ponad 90% przypadk\u00f3w choroba ta jest uleczalna, to jednak wi\u0105\u017ce si\u0119 z ca\u0142ym szeregiem bardzo powa\u017cnych powik\u0142a\u0144, tak\u017ce po kuracji. Dlaczego ten kosmopolityczny gatunek, kt\u00f3ry od niepami\u0119tnych lat wyst\u0119powa\u0142 w naszym kraju stanowi dzisiaj takie zagro\u017cenie?<\/p>\n\n\n\n

Liczb\u0119 zainfekowanych osobnik\u00f3w w znacz\u0105cy spos\u00f3b wyznacza ilo\u015b\u0107\u2026 \u017co\u0142\u0119dzi. To zaskakuj\u0105ce i niewiarygodne twierdzenie tylko z pozoru mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 absurdalne. W ostatnim czasie naukowcy udowodnili tez\u0119<\/a>, \u017ce im wi\u0119cej w danym roku spadnie \u017co\u0142\u0119dzi, tym wi\u0119cej b\u0119dzie zachorowa\u0144 na borelioz\u0119. Jak wyt\u0142umaczy\u0107 t\u0119 zale\u017cno\u015b\u0107? Bardzo \u0142atwo. \u017bo\u0142\u0119dzie s\u0105 smako\u0142ykiem wielu le\u015bnych zwierz\u0105t, mi\u0119dzy innymi myszy, kt\u00f3re z kolei dla kleszczy s\u0105 wyj\u0105tkowo atrakcyjnym „miejscem” do \u017cerowania. W zwi\u0105zku z tym, im wi\u0119cej \u017co\u0142\u0119dzi, tym wi\u0119ksza populacja tych gryzoni, zwabianych do lasu ulubionym przysmakiem oferowanym przez p\u0142odne d\u0119by. I to w\u0142a\u015bnie obecno\u015b\u0107 myszy w lesie niesie ze sob\u0105 najwi\u0119ksze zagro\u017cenie. Sam kleszcz, w momencie „wyklucia si\u0119” z jaja nie ma w swoim organizmie Borrelii<\/em>, nawet je\u015bli samica sk\u0142adaj\u0105ca je by\u0142a nosicielk\u0105. Niemal ka\u017cda larwa wolna jest od bakterii, kt\u00f3r\u0105 zara\u017ca si\u0119 dopiero od swoich mysich gospodarzy, b\u0119d\u0105cych jej \u015bwietnym rezerwuarem.<\/p>\n\n\n\n

\u017bo\u0142\u0119dziowy wysyp przyczyni\u0142 si\u0119 wi\u0119c do ogromnego zwi\u0119kszenia si\u0119 liczebno\u015bci myszy, kt\u00f3re gromadz\u0105c wi\u0119ksze zapasy na zim\u0119 zacz\u0119\u0142y rozmna\u017ca\u0107 si\u0119 nie tylko latem, ale przez ca\u0142y rok! Wi\u0119ksza ilo\u015b\u0107 gryzoni spowodowa\u0142a wzrost liczby tych kleszczy, kt\u00f3re \u2013 \u017cywi\u0105c si\u0119 na mysiej sk\u00f3rze \u2013  otrzyma\u0142y \u201ew pakiecie\u201d kr\u0119tka Borrelii<\/em>. Jest to jednak tylko jeden aspekt tego problemu.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze pytanie, jakie si\u0119 nasuwa, to co doprowadzi\u0142o do tak gwa\u0142townego unasiennienia si\u0119 d\u0119b\u00f3w? Dla tego gatunku rok nasienny czyli ten, w kt\u00f3rym drzewa wydaj\u0105 najwi\u0119cej owoc\u00f3w trwa cykliczne co 5-8 lat. Dlaczego tak jest, \u017ce wszystkie drzewa \u201eumawiaj\u0105\u201d si\u0119 na zsynchronizowane wydawanie wi\u0119kszej ilo\u015bci nasion? Istnieje kilka hipotez<\/a> na ten temat, jednak nikt nie zna ostatecznej odpowiedzi. Faktem jest jednak to, \u017ce mniej wi\u0119cej sze\u015b\u0107 lat temu d\u0119by znajdowa\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie w fazie „urodzaju”, kt\u00f3ry przyczyni\u0142 si\u0119 do ponad 10-krotnego wzrostu populacji gryzoni w roku kolejnym. Im wi\u0119cej myszy, tym \u0142atwiej jest je odnale\u017a\u0107 kleszczom, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 dw\u00f3ch sezon\u00f3w, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 liczebno\u015b\u0107 tych, zaka\u017conych ju\u017c od gryzoni Borreli\u0105<\/em>. Wed\u0142ug prognoz, apogeum poprzedniej plagi kleszczy nast\u0105pi\u0142o w 2020 roku. Kolejnego mo\u017cna si\u0119 wi\u0119c spodziewa\u0107 w ci\u0105gu dw\u00f3ch nast\u0119pnych sezon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Drugim czynnikiem wp\u0142ywaj\u0105cym na rozw\u00f3j opisywanego problemu jest globalne ocieplenie klimatu \u0142agodz\u0105ce zimy i doprowadzaj\u0105ce do zwi\u0119kszenia si\u0119 wilgotno\u015bci powietrza. Pomaga to bowiem prze\u017cy\u0107 kleszczom skutecznie absorbuj\u0105cym wod\u0119, kt\u00f3ra wspiera ich przetrwanie w tracie trudnego zimowania w glebie. A im wi\u0119cej ich prze\u017cyje zim\u0119, tym wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo tego, \u017ce kt\u00f3ry\u015b spotka le\u015bnego gryzonia i w rezultacie zostanie zainfekowany.<\/p>\n\n\n\n

Przy stawianiu sobie pytania, jak w takim razie ograniczy\u0107 dynamik\u0119 rozprzestrzeniania si\u0119 kleszczy, pierwsz\u0105 my\u015bl\u0105, kt\u00f3ra pojawia si\u0119 g\u0142owie jest wycinka d\u0119b\u00f3w lub wybicie le\u015bnych myszy. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce tego typu rozwi\u0105zania ju\u017c nie raz przyczyni\u0142y si\u0119 do katastrofalnych zmian w ekosystemie (vide: wybicie wr\u00f3bli<\/a> w Chinach). Natura w swojej determinacji jest bowiem niezmiernie uparta i niepodatna na manipulacje. Masowa eliminacja kt\u00f3rego\u015b gatunku przyczyni\u0142aby si\u0119 jedynie do tego, \u017ce zosta\u0142by on zast\u0105piony przez co\u015b innego. A w zwi\u0105zku z tym, \u017ce w tej kwestii przyroda jest bardzo nieprzewidywalna, konsekwencje takiej zmiany nios\u0142yby za sob\u0105 zbyt du\u017ce ryzyko.<\/p>\n\n\n\n

Czy jest wi\u0119c co\u015b, co mo\u017cemy zrobi\u0107, aby ustrzec si\u0119 przed niebezpieczn\u0105 plag\u0105? Wielki problem polega na tym, \u017ce kleszcze nie maj\u0105 w ekosystemie naturalnego wroga. \u017badne stworzenie znane do tej pory nauce nie \u017cywi si\u0119 nimi. Jedyne, co skutecznie eksterminuje ten gatunek, to d\u0142uga i bardzo mro\u017ana zima. Niestety, w obliczu nieustaj\u0105cych zmian klimatycznych, nie do\u015b\u0107, \u017ce po takiej ju\u017c dawno \u015blad zagin\u0105\u0142, to jeszcze brak jakichkolwiek prognoz na to, by rych\u0142o pojawi\u0142a si\u0119 w przysz\u0142ych sezonach. Dop\u00f3ki wi\u0119c \u015bwiat nauki nie odkryje lub nie opracuje skutecznej metody eliminuj\u0105cej lub przeciwdzia\u0142aj\u0105cej szkodliwym skutkom obecno\u015bci kleszczy, jedyne, co obecnie mo\u017ce nas uchroni\u0107 to profilaktyka i ostro\u017cno\u015b\u0107. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Plaga zainfekowanych kleszczy to alarmuj\u0105ce zjawisko, kt\u00f3remu z niepokojem przygl\u0105da si\u0119 od kilku lat coraz wi\u0119cej os\u00f3b. Od pocz\u0105tku lat 90-tych liczba zara\u017conych osobnik\u00f3w wzros\u0142a ponad 10 razy. Sk\u0105d ten…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1049,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1048","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1048","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1048"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1050,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1048\/revisions\/1050"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1049"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}