Modne dzi\u015b poj\u0119cie \u201ezero waste\u201d zacz\u0119\u0142o przebija\u0107 si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej ju\u017c jaki\u015b czas temu \u2013 jako has\u0142o, styl \u017cycia oraz manifest przeciwko wszechobecnej nadprodukcji \u015bmieci. Ale czy faktycznie mo\u017cna \u017cy\u0107 tak, \u017ceby nie produkowa\u0107 \u017cadnych odpad\u00f3w? Czy to w og\u00f3le mo\u017cliwe we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie pe\u0142nym foliowych opakowa\u0144, szybkich przesy\u0142ek i sklepowych jednoraz\u00f3wek? <\/p>\n\n\n\n
Zacznijmy od skali problemu. Wed\u0142ug danych Banku \u015awiatowego (raport What a Waste 2.0), ka\u017cdego roku ludzie na ca\u0142ym \u015bwiecie produkuj\u0105 ponad 2 miliardy ton odpad\u00f3w komunalnych. Przeci\u0119tny mieszkaniec Europy generuje oko\u0142o 500 kg \u015bmieci rocznie, z czego du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 to opakowania po jedzeniu, ubrania, plastikowe butelki czy zepsute urz\u0105dzenia elektroniczne. Co wi\u0119cej, a\u017c 33% \u015bwiatowych odpad\u00f3w nie trafia do \u017cadnego systemu zagospodarowania, l\u0105duj\u0105c w rzekach, na nielegalnych wysypiskach lub w oceanie.<\/p>\n\n\n\n
System recyklingu nie nad\u0105\u017ca za takim karko\u0142omnym tempem \u2013 i nie zawsze dzia\u0142a tak dobrze, jak by\u015bmy chcieli. W Unii Europejskiej recyklingowi poddaje si\u0119 \u015brednio 49% odpad\u00f3w komunalnych, ale wiele kraj\u00f3w, w tym Polska, wci\u0105\u017c ma z tym problem. Do tego dochodz\u0105 jeszcze odpady, kt\u00f3rych nie da si\u0119 przetworzy\u0107, bo s\u0105 zbyt zanieczyszczone lub wykonane z materia\u0142\u00f3w trudnych do odzyskania. Ca\u0142o\u015b\u0107 sk\u0142ada si\u0119 na dosy\u0107 kiepski obrazek, kt\u00f3ry tylko w teorii zdo\u0142a\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 \u0142adn\u0105, zielon\u0105 barw\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce przy takim stanie rzeczy na ekologiczn\u0105 scen\u0119 wkroczy\u0142 ruch zero waste. Nie jest to tw\u00f3r nowy, ale jego popularno\u015b\u0107 eksplodowa\u0142a w ostatnich latach, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki blogerom i aktywistom takim jak Bea Johnson, autorka ksi\u0105\u017cki Zero Waste Home, kt\u00f3ra zas\u0142yn\u0119\u0142a z tego, \u017ce jej rodzina wytwarza zaledwie jeden litrowy s\u0142oik \u015bmieci rocznie.<\/p>\n\n\n\n
Zero waste opiera si\u0119 na tzw. 5R \u2013 pi\u0119ciu zasadach:<\/p>\n\n\n\n
– Refuse \u2013 odmawiaj (np. jednoraz\u00f3wek, ulotek, zb\u0119dnych opakowa\u0144)<\/p>\n\n\n\n
– Reduce \u2013 ogranicz (ilo\u015b\u0107 kupowanych rzeczy)<\/p>\n\n\n\n
– Reuse \u2013 u\u017cywaj ponownie<\/p>\n\n\n\n
– Recycle \u2013 przetwarzaj, je\u015bli musisz<\/p>\n\n\n\n
– Rot \u2013 kompostuj<\/p>\n\n\n\n
To w\u0142a\u015bnie te zasady maj\u0105 prowadzi\u0107 do bardziej zr\u00f3wnowa\u017conego \u017cycia i ograniczenia negatywnego wp\u0142ywu na \u015brodowisko. Czy tego typu dzia\u0142anie jest jednak realistyczne?<\/p>\n\n\n\n
C\u00f3\u017c, kr\u00f3tka odpowied\u017a brzmi: nie. A przynajmniej – nie do ko\u0144ca. W nowoczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie ca\u0142kowite wyeliminowanie odpad\u00f3w jest praktycznie niemo\u017cliwe. Nawet je\u015bli unikamy plastiku, nosimy w\u0142asne torby na zakupy i wybieramy produkty luzem, nie jeste\u015bmy ca\u0142kowicie wolni od wp\u0142ywu na \u015brodowisko. Korzystamy z energii elektrycznej, przemieszczamy si\u0119 \u2013 cho\u0107by komunikacj\u0105 miejsk\u0105 \u2013 a nasze ubrania, wykonane cz\u0119sto z w\u0142\u00f3kien syntetycznych, podczas prania uwalniaj\u0105 mikroplastik do \u015brodowiska. Nawet zakupy w second-handach, cho\u0107 bardziej zr\u00f3wnowa\u017cone ni\u017c fast fashion, wci\u0105\u017c pozostaj\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 szerszego systemu konsumpcji, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce si\u0119 z emisj\u0105 CO\u2082 i zu\u017cyciem zasob\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W ca\u0142ym ruchu zero waste nie chodzi jednak o dos\u0142owne \u201ezero\u201d, lecz o \u015bwiadome ograniczanie \u015bmieci oraz konsumpcji. Zero waste powinno by\u0107 wi\u0119c traktowane bardziej jako kierunek ni\u017c cel, pr\u00f3ba przej\u0119cia kontroli nad w\u0142asnymi wyborami konsumenckimi i przyznanie, \u017ce ka\u017cdy produkt ma swoj\u0105 cen\u0119 \u015brodowiskow\u0105 \u2013 nawet je\u015bli nie wida\u0107 jej na paragonie.<\/p>\n\n\n\n
Czy jednak podj\u0119cie si\u0119 tego typu dzia\u0142a\u0144 ma szans\u0119 zmieni\u0107 cokolwiek w skali globalnej? I tak, i nie. Jednostkowe dzia\u0142ania w stylu rezygnacji z plastikowych s\u0142omek czy noszenia w\u0142asnej torby na zakupy nie uratuj\u0105 planety, je\u015bli przemys\u0142 i wielkie korporacje nie zaczn\u0105 dzia\u0142a\u0107 na rzecz ograniczenia odpad\u00f3w oraz emisji. Ale nale\u017cy wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 fakt, \u017ce to w\u0142a\u015bnie nacisk spo\u0142eczny oraz modyfikacja konsumenckich przyzwyczaje\u0144 mog\u0105 wywo\u0142a\u0107 lawinowe zmiany systemowe. Poza tym, \u017cycie w duchu zero waste niesie za sob\u0105 inne korzy\u015bci:<\/p>\n\n\n\n
– oszcz\u0119dno\u015b\u0107 pieni\u0119dzy (kupujemy mniej, ale lepiej),<\/p>\n\n\n\n
– zdrowszy styl \u017cycia (mniej przetworzonej \u017cywno\u015bci, mniej chemii),<\/p>\n\n\n\n
– wi\u0119ksza satysfakcja z codziennych wybor\u00f3w,<\/p>\n\n\n\n
– rozw\u00f3j kreatywno\u015bci (np. przy naprawianiu rzeczy zamiast ich wyrzucania).<\/p>\n\n\n\n
W Polsce podej\u015bcie zero waste staje si\u0119 coraz bardziej popularne, cho\u0107 wci\u0105\u017c jest niszowym stylem \u017cycia. W du\u017cych miastach pojawiaj\u0105 si\u0119 sklepy \u201ebez opakowa\u0144\u201d, mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 lokalne grupy wymiany rzeczy, punkty napraw, jad\u0142odzielnie i wydarzenia swapowe. Wci\u0105\u017c jednak brakuje nam systemowego wsparcia \u2013 infrastruktura do kompostowania, punkty selektywnego zbierania odpad\u00f3w czy edukacja ekologiczna w szko\u0142ach nadal pozostaj\u0105 bowiem na niskim poziomie.<\/p>\n\n\n\n
Prawda jest te\u017c taka , \u017ce cz\u0119sto stosujemy zasady zero waste \u201epo cichu\u201d \u2013 z oszcz\u0119dno\u015bci, a nie z ideologii. Wielu z nas pami\u0119ta wszak jeszcze czasy, kiedy rzeczy si\u0119 naprawia\u0142o, a nie wyrzuca\u0142o. Dzi\u015b, w dobie nadprodukcji i nadkonsumpcji, te stare nawyki mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 nad wyraz nowoczesne.<\/p>\n\n\n\n
Zero waste nie musi wi\u0119c oznacza\u0107 \u017cycia w stylu pustelni. Ka\u017cda decyzja, kt\u00f3ra ogranicza ilo\u015b\u0107 \u015bmieci \u2013 nawet drobna \u2013 ma znaczenie. Bez wzgl\u0119du na to, czy nosisz torb\u0119 na zakupy, kupujesz rzeczy z drugiej r\u0119ki, czy te\u017c u\u017cywasz szamponu w kostce zamiast w butelce \u2013 wszystko to ma wp\u0142yw.<\/p>\n\n\n\n
W czasach kryzysu klimatycznego ka\u017cdy gest si\u0119 liczy \u2013 nawet je\u015bli zaczyna si\u0119 od odkr\u0119cenia zakr\u0119tki. Dlatego potrzebujemy milion\u00f3w ludzi, kt\u00f3rzy tworz\u0105 zero waste niedoskonale, a nie garstki tych, kt\u00f3rzy robi\u0105 to idealnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Modne dzi\u015b poj\u0119cie \u201ezero waste\u201d zacz\u0119\u0142o przebija\u0107 si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej ju\u017c jaki\u015b czas temu \u2013 jako has\u0142o, styl \u017cycia oraz manifest przeciwko wszechobecnej nadprodukcji \u015bmieci. Ale czy faktycznie mo\u017cna…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1570,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1569","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1569","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1569"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1569\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1571,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1569\/revisions\/1571"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1570"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}