{"id":1575,"date":"2025-08-08T14:39:53","date_gmt":"2025-08-08T12:39:53","guid":{"rendered":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1575"},"modified":"2025-08-08T14:40:20","modified_gmt":"2025-08-08T12:40:20","slug":"smieci-w-kosmosie-czyli-zanieczyszczenia-na-wyzszym-poziomie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/?p=1575","title":{"rendered":"\u015amieci w kosmosie, czyli zanieczyszczenia na wy\u017cszym poziomie"},"content":{"rendered":"\n<p>Kiedy my\u015blimy o kosmosie, wyobra\u017camy sobie niesko\u0144czon\u0105 pustk\u0119, gwiazdy, planety i by\u0107 mo\u017ce jak\u0105\u015b samotn\u0105 sond\u0119 kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 w\u015br\u00f3d asteroid\u00f3w. Prawda jest jednak mniej romantyczna \u2013 otaczaj\u0105ca nas przestrze\u0144 kosmiczna robi si\u0119 coraz bardziej za\u015bmiecona. Tak si\u0119 bowiem sk\u0142ada, \u017ce ludzko\u015b\u0107 zd\u0105\u017cy\u0142a zanieczy\u015bci\u0107 tak\u017ce i kosmos.<\/p>\n\n\n\n<p>Wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 w 1957 roku, gdy Zwi\u0105zek Radziecki wystrzeli\u0142 w kosmos Sputnika 1 &#8211; pierwszego sztucznego satelit\u0119 Ziemi. Od tamtej pory w przestrze\u0144 kosmiczn\u0105 polecia\u0142y tysi\u0105ce rakiet, satelit\u00f3w, teleskop\u00f3w, sond oraz r\u00f3\u017cnych innych eksperymentalnych przedmiot\u00f3w. Ka\u017cdy start to ogromne osi\u0105gni\u0119cie nauki \u2013 ale te\u017c nowy potencjalny \u015bmie\u0107, bo przecie\u017c nie wszystkie obiekty wracaj\u0105 na Ziemi\u0119. Wiele z nich zostaje na orbicie \u2013 zepsute, zu\u017cyte czy zniszczone przez zderzenia zostaj\u0105 zapomniane, walaj\u0105c si\u0119 swobodnie po bezkresie.<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u015b wok\u00f3\u0142 Ziemi kr\u0105\u017cy ju\u017c ponad 160 milion\u00f3w fragment\u00f3w r\u00f3\u017cnych \u015bmieci \u2013 od niegro\u017anych drobinek po ca\u0142e nieczynne satelity. Niestety, nie s\u0105 to niewinne drobiazgi \u2013 poruszaj\u0105cy si\u0119 z pr\u0119dko\u015bci\u0105 nawet 28 000 km\/h kawa\u0142ek metalu mo\u017ce przebi\u0107 statek kosmiczny jak kula karoseri\u0119 samochodu.<\/p>\n\n\n\n<p>Co konkretnie kr\u0105\u017cy nad naszymi g\u0142owami? C\u00f3\u017c, niekt\u00f3re przyk\u0142ady mog\u0105 zaskoczy\u0107:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>zgubiony klucz francuski (podczas spaceru kosmicznego),<\/li>\n\n\n\n<li>fragment zbiornika paliwowego po eksplozji rakiety,<\/li>\n\n\n\n<li>r\u0119kawiczka astronauty \u2013 r\u00f3wnie\u017c zagubiona podczas misji,<\/li>\n\n\n\n<li>stare satelity komunikacyjne, naukowe, wojskowe,<\/li>\n\n\n\n<li>\u00a0fragmenty zniszczonych urz\u0105dze\u0144 po zderzeniach lub kontrolowanych detonacjach.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug NASA, na orbicie znajduje si\u0119:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>ponad 35 000 obiekt\u00f3w wi\u0119kszych ni\u017c 10 cm (monitorowanych),<\/li>\n\n\n\n<li>oko\u0142o miliona obiekt\u00f3w o wielko\u015bci od 1 do 10 cm,<\/li>\n\n\n\n<li>ponad 100 milion\u00f3w mniejszych od 1 cm, niewidocznych, ale potencjalnie gro\u017anych.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Zderzenia w kosmosie, wbrew pozorom, to co\u015b, co naprawd\u0119 mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 i zdarza\u0142o si\u0119 ju\u017c w przesz\u0142o\u015bci. W 2009 roku mia\u0142 miejsce pierwszy taki incydent &#8211; rosyjski nieaktywny satelita Kosmos 2251 i ameryka\u0144ski Iridium 33 zderzy\u0142y si\u0119 ze sob\u0105. Skutek? Ponad 2000 fragment\u00f3w wi\u0119kszych ni\u017c pi\u0142eczka tenisowa. Wszystko to pozosta\u0142o na orbicie. Z kolei w 2021 roku Mi\u0119dzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) musia\u0142a manewrowa\u0107 ucieczkowo a\u017c trzy razy w ci\u0105gu jednego miesi\u0105ca, by unikn\u0105\u0107 kolizji z kosmicznymi \u015bmieciami. Astronauci byli zmuszeni do ewakuacji do kapsu\u0142 ratunkowych \u2013 tak na wszelki wypadek.<\/p>\n\n\n\n<p>NASA ju\u017c od dawna ostrzega nas przed tzw. syndromem Kesslera, czyli hipotetycznym scenariuszem, w kt\u00f3rym liczba \u015bmieci na orbicie osi\u0105gnie taki poziom, \u017ce ka\u017cde zderzenie z nimi wywo\u0142ywa\u0107 b\u0119dzie lawin\u0119 kolejnych zderze\u0144, generuj\u0105c tym samym jeszcze wi\u0119cej od\u0142amk\u00f3w (to takie kosmiczne domino, z kt\u00f3rego trudno si\u0119 wypl\u0105ta\u0107). W skrajnych przypadkach mog\u0142oby to uniemo\u017cliwi\u0107 dalsze loty w kosmos, zagrozi\u0107 stacjom, satelitom i przysz\u0142ym misjom na Ksi\u0119\u017cyc czy Marsa. A przecie\u017c to od satelit\u00f3w zale\u017cy nasza nawigacja, komunikacja, prognozy pogody, Internet, transmisje telewizyjne, a nawet bankowo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"576\" height=\"1024\" src=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-576x1024.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-1576\" srcset=\"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-576x1024.jpg 576w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-169x300.jpg 169w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-768x1365.jpg 768w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-864x1536.jpg 864w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-1152x2048.jpg 1152w, https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/6-Smieci-w-kosmosie_01-scaled.jpg 1440w\" sizes=\"(max-width: 576px) 100vw, 576px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Zasadnicze pytanie wi\u0119c brzmi &#8211; czy da si\u0119 posprz\u0105ta\u0107 kosmos?<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3\u017c, pomys\u0142\u00f3w nie brakuje \u2013 wszystkie s\u0105 jednak bardzo trudne i kosztowne. Oto niekt\u00f3re z nich:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>sieci kosmiczne \u2013 mechaniczne ramiona lub siatki &#8222;\u0142api\u0105ce&#8221; \u015bmieci i \u015bci\u0105gaj\u0105ce je do atmosfery, gdzie spalaj\u0105 si\u0119 w ca\u0142o\u015bci,<\/li>\n\n\n\n<li>lasery naziemne \u2013 do deorbitacji drobnych \u015bmieci (delikatne przesuni\u0119cia orbity prowadz\u0105ce do spalenia w atmosferze),<\/li>\n\n\n\n<li>satelity-\u015bmieciarki \u2013 specjalnie zaprojektowane maszyny do wy\u0142apywania nieczynnych obiekt\u00f3w.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W 2021 roku Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) og\u0142osi\u0142a projekt ClearSpace-1 \u2013 pierwsz\u0105 misj\u0119 kosmicznego &#8222;czy\u015bciciela&#8221;, kt\u00f3ry ma z\u0142apa\u0107 i zdeorbitowa\u0107 nieczynny element rakiety. Start planowany jest na 2026 rok.<\/p>\n\n\n\n<p>No i teraz zasadnicza kwestia: kto odpowiada za kosmiczny ba\u0142agan? To trudne pytanie. Na orbicie mamy bowiem \u015bmieci z USA, Rosji, Chin, Indii, Europy&#8230; a prawo kosmiczne wci\u0105\u017c raczkuje.&nbsp; I cho\u0107 istniej\u0105 mi\u0119dzynarodowe wytyczne (np. obowi\u0105zek usuni\u0119cia satelity z orbity w ci\u0105gu 25 lat od zako\u0144czenia misji), to nie zawsze s\u0105 one egzekwowane, gdy\u017c wci\u0105\u017c jeszcze nie ma globalnego systemu, kt\u00f3ry realnie wymusza\u0142by &#8222;sprz\u0105tanie po sobie&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<p>Niestety, niskie orbity oko\u0142oziemskie to przestrze\u0144 bardzo ograniczona i zat\u0142oczona. Tym bardziej teraz, gdy firmy takie jak SpaceX, Amazon czy OneWeb planuj\u0105 wys\u0142a\u0107 w g\u00f3r\u0119 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy nowych satelit\u00f3w (np. sie\u0107 Starlink), co w praktyce oznacza jeszcze wi\u0119cej obiekt\u00f3w, jeszcze wi\u0119ksze ryzyko zderze\u0144 i jeszcze pilniejsz\u0105 potrzeb\u0119 odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p>Kosmiczne \u015bmieci to problem wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, kt\u00f3ry \u2013 cho\u0107 wydaje si\u0119 odleg\u0142y \u2013 ma bardzo realny wp\u0142yw na nasze \u017cycie. To kolejny przyk\u0142ad dobitnie pokazuj\u0105cy, \u017ce ka\u017cde ludzkie dzia\u0142anie \u2013 nawet to najbardziej ambitne i &#8222;pozaziemskie&#8221; \u2013 niesie ogromne konsekwencje dla \u015brodowiska. Nawet tego bardziej odleg\u0142ego. C\u00f3\u017c, za\u015bmiecanie nie ko\u0144czy si\u0119 na oceanie czy g\u00f3rach \u2013 dzisiaj si\u0119ga ono ju\u017c do gwiazd.akcie kolejnych zakup\u00f3w spo\u017cywczych.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kiedy my\u015blimy o kosmosie, wyobra\u017camy sobie niesko\u0144czon\u0105 pustk\u0119, gwiazdy, planety i by\u0107 mo\u017ce jak\u0105\u015b samotn\u0105 sond\u0119 kr\u0105\u017c\u0105c\u0105 w\u015br\u00f3d asteroid\u00f3w. Prawda jest jednak mniej romantyczna \u2013 otaczaj\u0105ca nas przestrze\u0144 kosmiczna robi&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1578,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["post-1575","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1575","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1575"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1575\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1577,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1575\/revisions\/1577"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1578"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1575"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1575"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/e-know.uj.edu.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1575"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}